Cá heo sông Hằng, tên khoa học Platanista gangetica, là loài cá heo nước ngọt nổi tiếng sống trong các hệ thống sông lớn của Ấn Độ, Bangladesh và Pakistan. Chúng bao gồm hai phân loài chính: cá heo sông Hằng và cá heo sông Ấn. Không giống hình ảnh cá heo đại dương nhanh nhẹn quen thuộc, loài này có ngoại hình khá khác lạ với chiếc mõm dài hẹp, cơ thể màu nâu xám và đôi mắt cực nhỏ.

Ảnh: pondinformer

Điều đặc biệt nhất của Platanista gangetica là chúng gần như “mù”. Do sống trong môi trường nước đục đầy phù sa, thị giác không còn hữu ích, nên qua quá trình tiến hóa, mắt của chúng thoái hóa mạnh. Thay vào đó, chúng dựa gần như hoàn toàn vào hệ thống định vị bằng sóng âm (echolocation). Bằng cách phát ra các tiếng click và phân tích âm thanh phản hồi, cá heo có thể xác định vị trí cá, tôm và chướng ngại vật trong bóng tối của dòng sông đục ngầu.

Ảnh: andbeyond.

Chiếc mõm dài với nhiều răng nhọn giúp chúng dễ dàng bắt giữ con mồi dưới nước. Cơ thể mềm dẻo và chiếc cổ linh hoạt hơn cá heo biển cũng cho phép chúng xoay đầu tốt hơn khi săn mồi trong không gian hẹp của sông ngòi. Khi nổi lên mặt nước để thở, chúng thường phát ra âm thanh “phù” đặc trưng trước khi nhanh chóng lặn xuống.

Từ lâu, cá heo sông Hằng đã gắn bó với văn hóa địa phương. Ở nhiều vùng của Ấn Độ, chúng được xem là sinh vật linh thiêng của sông Hằng, dòng sông có ý nghĩa tôn giáo đặc biệt trong Ấn Độ giáo. Năm 2009, chính phủ Ấn Độ còn tuyên bố loài này là “động vật thủy sinh quốc gia”.

Ảnh: environmentalinclusion.

Tuy nhiên, Platanista gangetica hiện đang đối mặt với nhiều nguy cơ nghiêm trọng. Ô nhiễm nguồn nước, đập thủy điện, hoạt động đánh bắt và giao thông đường thủy đã làm môi trường sống của chúng bị chia cắt mạnh. Số lượng cá heo sông Hằng hiện giảm đáng kể và loài này được xếp vào nhóm nguy cấp.

Dẫu vậy, sự tồn tại của chúng vẫn là minh chứng tuyệt vời cho khả năng thích nghi kỳ lạ của động vật có vú dưới nước.