Tạ Thị Cẩm Vân (SN 1987, trú tại Hà Nội) cùng 9 người khác vừa bị Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An khởi tố về tội Lừa dối khách hàng, theo khoản 2 Điều 196 Bộ luật Hình sự.

Điều tra cho thấy, từ tháng 9/2024, Vân cùng một số người thành lập Phòng khám đa khoa Y học Nghệ An, thuê bằng bác sĩ, sử dụng người không có chuyên môn khám, tư vấn. Dưới danh nghĩa khám nam khoa, sản phụ khoa, các đối tượng bị cáo buộc dọa người bệnh có nguy cơ vô sinh, ung thư, ép điều trị với chi phí cao. Cơ quan điều tra xác định nhóm này còn bơm sữa đậu nành vào niệu đạo, bôi thuốc mỡ acyclovir lên cổ tử cung, dùng dụng cụ tác động gây đau để tạo cảm giác bệnh nặng, chấp nhận điều trị ngay với chi phí lớn.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống về vụ việc trên, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho rằng, vụ việc trên không chỉ là hành vi lừa đảo mà còn là một hình thức bạo hành y khoa cực kỳ tàn khốc, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc của ngành y.

Bạo hành y khoa cực kỳ tàn khốc

Thưa bác sĩ, dư luận vô cùng bức xúc trước vụ việc một phòng khám tư nhân tại Nghệ An bị phanh phui vì các thủ đoạn "vẽ bệnh" rùng rợn. Từ góc độ chuyên môn, bác sĩ đánh giá mức độ nguy hiểm cũng như hậu quả của các thủ đoạn của nhóm đối tượng như thế nào?

​Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Dưới góc độ y khoa lâm sàng, đây không chỉ là hành vi lừa đảo mà còn là một hình thức bạo hành y khoa (medical abuse) cực kỳ tàn khốc, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc "Primum non nocere" (Trước tiên là không làm hại) của ngành y. Những thủ thuật này trực tiếp tàn phá các cấu trúc giải phẫu nhạy cảm và để lại di chứng thực thể nặng nề.

​Thứ nhất, đối với thủ đoạn bơm sữa đậu nành vào niệu đạo để giả mủ. Niệu đạo là một cấu trúc ống vô trùng, niêm mạc vô cùng mỏng manh và nhạy cảm. Sữa đậu nành xét về bản chất sinh hóa là một hỗn dịch hữu cơ chứa nồng độ rất cao protein, lipid và carbohydrate.

Khi bơm chất này vào niệu đạo kết hợp với áp lực hút xilanh mạnh, lực cơ học sẽ gây ra hàng loạt vi chấn thương (micro-tears), xé rách niêm mạc niệu đạo. Đồng thời, lượng dưỡng chất hữu cơ khổng lồ này biến khoang niệu đạo thành một "môi trường nuôi cấy" (culture medium) hoàn hảo, kích hoạt vi khuẩn bùng phát dữ dội. Hậu quả cấp tính là tình trạng viêm niệu đạo cấp, tiểu máu ồ ạt, đau buốt và bí tiểu cấp tính. Về lâu dài, quá trình cơ thể tự chữa lành các vết rách này sẽ tạo ra các dải sẹo xơ cứng, làm thu hẹp vĩnh viễn lòng ống niệu đạo, gây ra bệnh lý hẹp niệu đạo.

Đây là một biến chứng kinh hoàng, khiến bệnh nhân tiểu rắt, tiểu khó, suy thận ứ nước, phải trải qua nhiều đợt nong niệu đạo đau đớn, phẫu thuật tái tạo, hoặc thậm chí phải mở bàng quang ra da mang túi nước tiểu suốt đời.

​Thứ hai, việc sử dụng thuốc mỡ Acyclovir bôi lên cổ tử cung để tạo hình ảnh mưng mủ giả. Acyclovir là một hoạt chất kháng virus. Cổ tử cung của phụ nữ khỏe mạnh luôn duy trì một cơ chế phòng vệ sinh lý hoàn hảo thông qua hệ vi sinh vật bản địa (đặc biệt là vi khuẩn Lactobacillus) để tạo ra nồng độ pH axit, tiêu diệt mầm bệnh ngoại lai.

Việc bôi thuốc mỡ không có chỉ định lên lớp biểu mô trụ mỏng manh này sẽ gây ra phản ứng viêm da tiếp xúc, phù nề tế bào, tiêu diệt toàn bộ hệ vi khuẩn có lợi và phá vỡ "hàng rào axit". Hậu quả là người phụ nữ từ chỗ hoàn toàn khỏe mạnh sẽ thực sự mắc phải chứng viêm âm đạo – cổ tử cung do hóa chất, dễ tái phát và tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục (STIs).

​Thứ ba, sự tàn bạo của việc dùng dụng cụ kim loại cứng chọc ngoáy, gây đau đớn trực tiếp lên buồng tử cung. Nội mạc tử cung có lớp đáy (stratum basale) chứa tế bào gốc để tái tạo kinh nguyệt hàng tháng. Lực cơ học thô bạo bằng dụng cụ sắc nhọn sẽ cày xới, phá hủy lớp đáy này.

Quá trình lành thương khiếm khuyết sau đó sẽ hình thành các dải mô sẹo xơ cứng kết dính thành trước và thành sau tử cung, dẫn đến bệnh cảnh của Hội chứng Asherman (dính buồng tử cung). Biến chứng của hội chứng này bao gồm: vô kinh, đau vùng chậu mạn tính, vô sinh do phôi không có chỗ làm tổ, sảy thai liên tiếp, và tăng nguy cơ tai biến sản khoa như nhau tiền đạo hoặc nhau cài răng lược.

​Nhiều bệnh nhân sau khi bị kết luận mắc bệnh nặng thường rơi vào trạng thái hoảng loạn. Việc cố tình tạo ra hình ảnh giả bệnh lý và thông báo sai về tình trạng sức khỏe có thể gây tổn thương tâm lý cho người bệnh ở mức độ nào thưa bác sĩ?

​Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Tổn thương tâm lý do các phòng khám "vẽ bệnh" gây ra thường sâu sắc, dai dẳng và khó điều trị hơn cả những tổn thương về mặt thể xác.

​Khi một người mặc áo blouse trắng, nhân danh khoa học và y khoa, chẩn đoán bệnh nhân mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục ác tính, vô sinh, hoặc đối diện với nguy cơ ung thư, hệ thống cảnh báo sinh tồn của não bộ lập tức bị kích hoạt ở mức độ tối đa. Nỗi hoảng loạn này bị đẩy lên đến đỉnh điểm khi bệnh nhân đang nằm trên bàn thủ thuật, ở tư thế nhạy cảm, chịu đau đớn thể xác, và bị ép buộc phải chi trả hàng chục triệu đồng. Đây là một sự kiện sang chấn (traumatic event) kinh hoàng.

​Hậu quả tâm lý thứ nhất là người bệnh có thể phát triển Rối loạn lo âu bệnh tật (Health Anxiety Disorder hay Hypochondriasis). Dù sau này họ có đi khám lại ở các bệnh viện tuyến trung ương và được kết luận là hoàn toàn khỏe mạnh, họ vẫn không thể tin tưởng. Họ rơi vào vòng xoáy lo âu thường trực, cho rằng các máy móc siêu âm, xét nghiệm đã sai, hoặc bệnh của mình là một bệnh nan y bí ẩn chưa tìm ra. Hệ thần kinh của họ bắt đầu khuếch đại các triệu chứng sinh lý bình thường (somatic amplification) – một cơn ợ hơi, một nhịp tim đập nhanh do hồi hộp, hay cảm giác đau mỏi nhẹ đều bị quy kết thành dấu hiệu di căn của ung thư. Họ tiêu tốn thời gian, tiền bạc để đi khám từ bệnh viện này sang bệnh viện khác, tra cứu mạng Internet hàng giờ liền (hiện tượng doomscrolling) khiến sự hoảng loạn ngày càng leo thang.

​Thứ hai, nhiều nạn nhân phát triển các triệu chứng điển hình của Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD). Việc bị tước đoạt quyền tự chủ cơ thể, bị khống chế, hạ nhục và đe dọa ngay trên bàn thủ thuật khiến họ thường xuyên gặp ác mộng, có những đợt hồi tưởng (flashbacks) sống động về khoảnh khắc bị thao túng tâm lý và bóc lột tài chính. Tình trạng này kéo theo chứng mất ngủ mạn tính, trầm cảm sâu sắc, tự trách bản thân, thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội và thậm chí có ý nghĩ tự sát.

​Theo bác sĩ, cú sốc khi bị thông báo mắc bệnh nghiêm trọng nhưng sau đó phát hiện mình bị lừa có thể khiến người bệnh mất niềm tin vào hệ thống y tế ra sao? Điều này có thể khiến họ chậm trễ điều trị khi thực sự mắc bệnh trong tương lai không?

​Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Đây chính là hệ lụy mang tính cấu trúc xã hội nguy hiểm nhất. Mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân được xây dựng dựa trên sự bất xứng thông tin (information asymmetry); bệnh nhân trao phó sinh mạng và quyền định đoạt cơ thể mình cho lương tri và trí tuệ của người thầy thuốc. Khi nền tảng khế ước này bị phản bội một cách tàn nhẫn bởi các cơ sở lừa đảo, niềm tin cốt lõi của con người vào hệ thống y tế hoàn toàn đổ vỡ.

​Cú sốc khi nhận ra mình là con mồi bị thao túng bởi những người khoác áo blouse khiến nạn nhân hình thành tâm lý phòng thủ cực đoan. Họ sẽ khái quát hóa trải nghiệm tồi tệ của bản thân thành định kiến với tất cả các y bác sĩ, bao gồm cả hệ thống y tế công lập chân chính. Biểu hiện rõ nhất là sự hoài nghi thường trực: họ đặt câu hỏi với mọi y lệnh, từ chối thực hiện các chỉ định cận lâm sàng cần thiết, phớt lờ phác đồ điều trị vì mặc định rằng bác sĩ nào cũng chỉ đang cố "moi tiền" của mình.

​Nguy hiểm hơn, chấn thương tâm lý này dẫn đến hiện tượng Né tránh y tế (Medical Avoidance) hay hội chứng sợ bác sĩ, sợ không gian y tế (Iatrophobia). Trong tương lai, khi họ thực sự xuất hiện các triệu chứng của các bệnh lý nguy hiểm như nhồi máu cơ tim cấp, nhiễm trùng nặng, hay khối u ác tính đang phát triển, cơ chế phòng vệ tâm lý thúc đẩy họ chối bỏ bệnh tật hoặc cố tình trì hoãn việc đi khám. Họ thà chịu đựng cơn đau ở nhà còn hơn phải đối mặt với viễn cảnh bị đưa lên bàn mổ và lừa gạt một lần nữa. Sự chậm trễ này khiến người bệnh đánh mất "thời gian vàng" quý giá. Các bệnh lý vốn dĩ có thể chữa khỏi hoàn toàn ở giai đoạn sớm lại có đủ thời gian để tiến triển thành ung thư di căn, suy tạng không hồi phục, biến những căn bệnh thông thường thành những bản án tử hình oan uổng.

Nguy cơ đối với người bệnh từ các thủ thuật “vẽ bệnh”

​Nếu các thủ thuật “vẽ bệnh” này gây tổn thương niêm mạc hoặc đưa vi khuẩn từ bên ngoài vào cơ thể, người bệnh có thể phải đối mặt với những nguy cơ trước mắt và lâu dài nào?

​Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Các cơ sở "vẽ bệnh" lừa đảo nhằm mục đích moi tiền thường hoàn toàn phớt lờ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về kiểm soát nhiễm khuẩn và kỹ thuật vô trùng (aseptic techniques).

​Về nguy cơ trước mắt (cấp tính): Khi niêm mạc bị xé rách bởi lực hút xilanh hoặc bị cày xới bằng các dụng cụ kim loại chưa được hấp sấy tiệt khuẩn y tế, cơ thể xuất hiện các vết thương hở sâu, làm lộ hệ thống mao mạch vùng chậu. Việc này không khác gì hành động cấy thẳng mầm bệnh (vi khuẩn, nấm, virus, trùng roi) từ môi trường hoặc từ dịch tiết của bệnh nhân trước đó vào hệ tuần hoàn. Ở nữ giới, vi khuẩn dễ dàng lây nhiễm ngược dòng lên buồng tử cung, vòi trứng, gây ra Bệnh viêm vùng chậu cấp tính (Pelvic Inflammatory Disease - PID) với các triệu chứng sốt cao, đau quặn bụng, xuất huyết ồ ạt. Ở nam giới, vi khuẩn từ niệu đạo xé rách có thể đi thẳng vào máu, khởi phát Hội chứng đáp ứng viêm toàn thân (SIRS), tiến triển cực nhanh thành nhiễm trùng huyết (sepsis) và sốc nhiễm khuẩn – một tình trạng cấp cứu với tỷ lệ tử vong rất cao.

​Về nguy cơ lâu dài (mạn tính): Nếu may mắn thoát khỏi các cơn nhiễm trùng cấp tính, bệnh nhân vẫn phải chung sống với những ổ viêm mạn tính dai dẳng, kháng với các loại kháng sinh thông thường do sự biến đổi hệ sinh thái vi sinh vật tại chỗ. Viêm vùng chậu mạn tính ở nữ giới sẽ làm xơ hóa, bít tắc vòi trứng, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thai ngoài tử cung hoặc vô sinh vô căn. Tương tự, viêm nội mạc tử cung mạn tính tạo ra những ổ mủ kín, dính buồng tử cung nghiêm trọng. Còn ở nam giới, viêm niệu đạo mạn tính không chỉ gây hẹp niệu đạo như tôi đã đề cập mà còn có nguy cơ lan rộng gây viêm tuyến tiền liệt, viêm tinh hoàn, mào tinh hoàn, đe dọa vĩnh viễn đến chức năng bài xuất và khả năng sinh sản.

​Qua vụ việc chấn động này, bác sĩ có khuyến cáo gì để người dân nhận biết những dấu hiệu bất thường trong quá trình khám chữa bệnh, tránh rơi vào bẫy “vẽ bệnh” và biết cách bảo vệ quyền lợi cũng như sức khỏe của mình?

​Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng: Dựa trên mô thức hoạt động của các tổ chức lừa đảo y tế, tôi đưa ra một số khuyến cáo thiết thực như sau:

​Thứ nhất, người dân cần cảnh giác cao độ với các chiến dịch quảng cáo trên mạng xã hội với mức giá khám cực rẻ (chỉ từ 99.000 đến 199.000 VNĐ). Đây chỉ là "mồi nhử" để thu hút bệnh nhân, sau đó họ sẽ dùng thủ đoạn ép bệnh nhân chi trả những gói dịch vụ hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Khi đến cơ sở y tế, nếu thấy nhân viên, bác sĩ không đeo thẻ tên, chức danh mập mờ, hoặc bác sĩ là người nước ngoài không có phiên dịch viên hợp pháp, bạn nên từ chối thăm khám ngay lập tức.

​Thứ hai, nhận diện "cờ đỏ" (Red flag) trong quy trình chẩn đoán lâm sàng: Một phòng khám chuẩn mực sẽ chẩn đoán bệnh dựa trên bằng chứng khoa học, xét nghiệm sinh hóa bài bản và được trả kết quả bằng văn bản có mộc đỏ, chữ ký rõ ràng. Nếu phòng khám bác bỏ kết quả từ các bệnh viện công lập uy tín, chỉ nhìn bằng mắt thường hoặc dùng máy soi tại chỗ chiếu lên màn hình những hình ảnh mưng mủ không ghi tên tuổi, và ngay lập tức đưa ra những kết luận gây sốc như "ung thư, vô sinh", thì 99% đó là một màn kịch lừa đảo.

​Thứ ba, bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể: Tuyệt đối không ký bất kỳ giấy tờ cam kết vay nợ, đóng tiền nâng cấp "gói dịch vụ không đau" hay gọi điện cho người nhà chuyển khoản khi bạn đang nằm trên bàn khám, bàn thủ thuật trong trạng thái hoảng loạn hoặc đau đớn. Quyền tự quyết y khoa (informed consent) là tối thượng. Bạn có quyền yêu cầu bác sĩ dừng ngay mọi thủ thuật, rút thiết bị ra khỏi cơ thể, ngồi dậy mặc quần áo và ra về. Không ai được phép thực hiện thủ thuật xâm lấn mà không có sự đồng thuận hoàn toàn tỉnh táo của bạn.

​Cuối cùng, nếu nghi ngờ mình đang bị đe dọa, ép buộc, hãy bình tĩnh lưu giữ toàn bộ biên lai thu tiền, phiếu khám bệnh, toa thuốc (dù chỉ là chữ viết tay), ghi âm lại cuộc hội thoại và lập tức gọi điện báo cáo cho đường dây nóng của Sở Y tế địa phương hoặc cơ quan Công an. Dưới góc độ pháp luật, việc cố tình thổi phồng bệnh tật, bơm bôi dị vật làm giả tổn thương, hoặc ép buộc bệnh nhân chi trả tiền tỷ hoàn toàn cấu thành tội "Lừa dối khách hàng" theo Điều 198 Bộ luật Hình sự. Những mức phạt có thể lên tới 5 năm tù giam và tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn. Hành động dũng cảm tố giác của mỗi người dân không chỉ giúp lấy lại công bằng cho bản thân mà còn góp phần thanh lọc môi trường y tế, ngăn chặn tội phạm tiếp tục gieo rắc bi kịch cho cộng đồng.

Xin cảm ơn bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng về cuộc trò chuyện trên!

>>> Mời độc giả xem thêm video xác minh độ tuổi trẻ em sử dụng mạng xã hội: