Mỗi khi bước vào cao điểm nắng nóng, thị trường “giải nhiệt”, “mát gan”, “thanh lọc cơ thể” lại trở nên sôi động. Từ nước rau má, đậu đen rang, nhân trần, râu ngô đến các loại trà thảo mộc đóng chai, nhiều sản phẩm được truyền tai như “bí quyết chống nóng” không thể thiếu.

Thảo mộc tốt, nhưng cũng cần điều độ

TS.BS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 Bộ Công an cho biết, trong những ngày nắng nóng gay gắt, câu hỏi bà nhận được nhiều nhất là: “Nên uống nước gì cho mát?”, “Nước rau má, nước đậu đen hay nước sâm, loại nào tốt hơn?”.

Theo TS Giang, mong muốn giúp cơ thể dễ chịu hơn giữa thời tiết khắc nghiệt là chính đáng, nhưng đáng lo ngại là nhiều người tin rằng cứ đồ tự nhiên thì vô hại, nên uống thay nước lọc cả ngày.

Ngay cả những loại nước tưởng rất lành tính như rau má, đậu đen, râu ngô, mã đề... nếu lạm dụng, uống thay nước lọc hàng ngày có thể gây phản tác dụng. Bởi râu ngô, mã đề có tác dụng lợi tiểu nhẹ, sử dụng kéo dài với lượng lớn mà không bù nước hợp lý, có thể tăng nguy cơ mất nước âm thầm.

Hơn nữa, việc tiêu thụ quá nhiều đồ uống có tính lợi tiểu có thể làm tăng nguy cơ mất cân bằng điện giải, khiến cơ thể mệt mỏi hơn khi tiếp xúc nhiệt độ cao.

Ở góc nhìn y học cổ truyền, ThS.BS Hoàng Khánh Toàn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Đông y, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho rằng, việc sử dụng các loại cây cỏ quanh nhà để làm nước giải khát mùa hè là kinh nghiệm dân gian có giá trị.

Nhiều loại cây cỏ dân gian như trà xanh, lá vối, nhân trần, la hán quả, rau má, đậu đen, cúc hoa, hoa hòe, râu ngô… từ lâu đã được sử dụng để thanh nhiệt, giải độc.

Theo các nghiên cứu hiện đại, nhiều loại thảo mộc này có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm hoặc hỗ trợ chuyển hóa ở các mức độ khác nhau.

Chẳng hạn, nước hoa cúc có thể hỗ trợ hạ huyết áp; hoa hòe giúp bền thành mạch; râu ngô và dứa dại có tác dụng lợi tiểu; rau má, mạch môn, đậu đen hỗ trợ bảo vệ tế bào gan; nụ vối hỗ trợ tiêu hóa.

Tuy nhiên, ThS.BS Hoàng Khánh Toàn cũng nhấn mạnh rằng dù là thức uống dân gian, việc sử dụng vẫn cần điều độ. Liều lượng phải vừa phải, tránh lạm dụng quá mức, đặc biệt với trẻ em, người già và người có tỳ vị hư yếu, dễ lạnh bụng, đi lỏng.

Nước lọc vẫn là lựa chọn tối ưu

Theo TS.BS Lê Thị Hương Giang, các hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng nhiều hiệp hội dinh dưỡng quốc tế đều nhấn mạnh nước lọc vẫn là nguồn bù nước tối ưu trong điều kiện thời tiết nóng bức.

Theo khuyến cáo của chuyên gia dinh dưỡng, thay vì chờ khát mới uống, người dân nên chia nhỏ lượng nước và bổ sung đều trong ngày.

Người trưởng thành bình thường cần khoảng 1,5–2,5 lít nước/ngày tùy điều kiện thời tiết và mức độ vận động.

Với những người làm việc ngoài trời như công nhân, shipper, nông dân, thợ xây…, nhu cầu nước có thể tăng cao do cơ thể mất nhiều mồ hôi.

Trong những trường hợp này, nên uống từng ngụm nhỏ liên tục. Khi lao động cường độ cao hoặc đổ nhiều mồ hôi kéo dài, có thể bổ sung oresol hoặc nước điện giải theo đúng hướng dẫn.

Các loại nước từ thảo mộc, đậu hay trái cây chỉ nên xem là thức uống bổ sung chứ không thay thế hoàn toàn nước lọc. Theo khuyến nghị, mức sử dụng phù hợp với các loại nước thảo mộc thông thường là khoảng 300–500 ml/ngày. Nếu xuất hiện biểu hiện khó chịu như lạnh bụng, tiêu chảy, mệt mỏi, cần dừng sử dụng.

Đặc biệt, người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mắc bệnh thận, tim mạch, đái tháo đường hoặc có hệ tiêu hóa nhạy cảm không nên tự ý dùng kéo dài các loại nước thảo mộc theo trào lưu mạng xã hội mà chưa có tư vấn y tế.

Ngoài ra, không ít loại nước giải nhiệt bán sẵn hiện nay như trà thạch, nước rau má sữa hay nước sâm đóng chai chứa hàm lượng đường khá cao. Uống thường xuyên không chỉ làm tăng nguy cơ thừa cân mà còn khiến cơ thể nhanh khát hơn.

Một sai lầm khác cũng khá phổ biến là uống nước quá lạnh hoặc uống dồn dập khi bụng đói. Điều này có thể gây khó chịu đường tiêu hóa, đặc biệt ở những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.

Bên cạnh nguy cơ lạm dụng, các chuyên gia cũng cảnh báo vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm đối với đồ uống mùa hè. Nhiệt độ môi trường cao khiến các loại nước giải khát đường phố dễ bị nhiễm khuẩn nếu bảo quản không đúng cách. Với trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh nền, một đợt rối loạn tiêu hóa trong mùa nóng có thể dẫn tới mất nước nghiêm trọng.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân nên ưu tiên sử dụng đồ uống có nguồn gốc rõ ràng, được chế biến và bảo quản hợp vệ sinh.

>>> Mời độc giả xem thêm video Cả nước chìm trong nắng nóng đặc biệt gay gắt, có nơi trên 40 độ: