TS Hoàng Trọng Nghĩa, giảng viên Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, ĐH Bang Washington (WSU, Mỹ) vừa nhận được Giải thưởng Sự nghiệp Khoa học của Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (NSF CAREER Award). Đây là một trong những giải thưởng danh giá nhất dành cho các nhà khoa học trẻ tại Mỹ.

Những nghiên cứu giúp AI trở nên đáng tin cậy hơn

Các công trình của TS Hoàng Trọng Nghĩa tập trung vào những vấn đề nền tảng của Machine Learning hiện đại. Hướng đi xuyên suốt của anh là xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo có độ tin cậy cao, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu ngày càng phức tạp và không hoàn hảo.

Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật của anh là phát triển các mô hình AI có khả năng hiểu và đo lường độ bất định trong dự đoán. Thay vì chỉ đưa ra kết quả, các hệ thống này còn có thể “biết khi nào mình có thể sai”, từ đó giúp nâng cao độ an toàn trong các lĩnh vực quan trọng như y tế hay các hệ thống tự động.

Trong nhiều hệ thống AI, đặc biệt là trong y tế hoặc các hệ thống tự động, điều quan trọng không chỉ là dự đoán đúng mà còn phải biết khi nào hệ thống có thể sai. Những nghiên cứu này giúp AI trở nên đáng tin cậy hơn trong các môi trường phức tạp và dữ liệu không hoàn hảo.

Bên cạnh đó, TS Hoàng Trọng Nghĩa cũng nghiên cứu về federated learning (học liên kết), phương pháp cho phép huấn luyện mô hình từ dữ liệu phân tán mà không cần tập trung toàn bộ dữ liệu về một nơi. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các lĩnh vực nhạy cảm như dữ liệu y tế, dữ liệu cá nhân hay các thiết bị thông minh kết nối Internet, nơi quyền riêng tư và bảo mật là yếu tố then chốt.

Các nghiên cứu của TS Nghĩa đã đề xuất nhiều phương pháp mới để giúp các hệ thống học máy hoạt động hiệu quả ngay cả khi dữ liệu phân tán, không đồng nhất và thiếu hụt.

Trong lĩnh vực tối ưu hóa, TS Hoàng Trọng Nghĩa cũng có nhiều đóng góp trong lĩnh vực black-box optimization, một hướng nghiên cứu quan trọng khi các nhà khoa học phải tối ưu những hệ thống quá phức tạp để có thể mô tả đầy đủ bằng mô hình toán học.

Các phương pháp này có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như thiết kế vật liệu, tối ưu vi mạch điện tử hay cải thiện hiệu năng của các hệ thống AI quy mô lớn.

Ngoài ra, các nghiên cứu của TS Nghĩa còn mở rộng sang những ứng dụng liên ngành, đặc biệt trong khoa học và kỹ thuật, nơi AI được sử dụng để phân tích các hệ dữ liệu phức tạp và hỗ trợ ra quyết định. Điểm chung trong các công trình là cách tiếp cận mang tính nền tảng, hướng tới việc xây dựng các mô hình AI không chỉ mạnh mà còn đáng tin cậy và có khả năng thích ứng trong nhiều bối cảnh khác nhau.

“Con nhà nòi” tiếp bước đường cha đã chọn

Sinh năm 1987, TS Hoàng Trọng Nghĩa là cựu học sinh chuyên Tin, Trường Phổ thông Năng khiếu, tốt nghiệp hệ Cử nhân tài năng ngành Công nghệ thông tin Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG-HCM).

Sau đó, anh theo đuổi chương trình Tiến sĩ Khoa học Máy tính tại Đại học Quốc gia Singapore, một dấu mốc quan trọng định hình cách tiếp cận nghiên cứu. Tại đây, trong môi trường học thuật đề cao nền tảng toán học vững chắc cho học máy, anh không chỉ được trang bị các kỹ thuật chuyên sâu mà còn được rèn luyện tư duy khoa học bài bản, từ cách đặt vấn đề đến việc xây dựng hướng nghiên cứu một cách có hệ thống.

Tư duy này tiếp tục được tiếp nối khi anh làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), là nghiên cứu viên (research scientist) tại MIT-IBM Watson AI Lab và là nhà khoa học nghiên cứu cao cấp (senior research scientist) tại Amazon Web Services AI Labs.

Từ năm 2023, TS Hoàng Trọng Nghĩa là giảng viên Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, ĐH Bang Washington (WSU, Mỹ), nơi anh xây dựng nhóm nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, tập trung vào một số vấn đề nền tảng của học máy hiện đại.

Trong hệ thống khoa học của Mỹ, NSF CAREER Award được xem là một trong những giải thưởng uy tín hàng đầu dành cho các nhà khoa học trẻ. Giải thưởng không chỉ tôn vinh những thành tựu nghiên cứu nổi bật, mà còn thể hiện sự đầu tư dài hạn của National Science Foundation đối với những cá nhân được kỳ vọng sẽ mở ra các hướng nghiên cứu mới. Với mức tài trợ vào khoảng 600.000 USD, giải thưởng cho thấy quy mô hỗ trợ cũng như niềm tin mà cơ quan này đặt vào các nhà khoa học được lựa chọn.

Trong email báo tin vui, GS Partha Pratim Pande, Hiệu trưởng Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính của ĐH Washington State viết: “TS Nghĩa: Xin chúc mừng nồng nhiệt. Thành tựu của bạn khiến tất cả chúng tôi tự hào”.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TPHCM) cho hay, trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi thế giới, việc một nhà khoa học trẻ gốc Việt đạt được giải thưởng này trong lĩnh vực AI và Machine Learning mang một ý nghĩa đặc biệt.

“Điều đó cho thấy, trí tuệ Việt Nam không đứng ngoài những dòng chảy lớn của khoa học toàn cầu”, ông Dũng nói.

TS Hoàng Trọng Nghĩa cho biết, việc nhận giải thưởng danh giá giúp anh tiến thêm một bước trên hành trình theo đuổi ước mơ thuở nhỏ trở thành một học giả, tiếp nối con đường mà cha anh đã lựa chọn. Theo anh, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội rất lớn cho sự phát triển AI. Nhưng cùng với đó là những thách thức nếu muốn xây dựng năng lực AI mang tính bền vững và có ảnh hưởng quốc tế. Thời gian tới, anh mong có thêm cơ hội hợp tác với các trường đại học và các nhà nghiên cứu tại Việt Nam về AI.

​

​

​