Vào đầu thế kỷ XI, tại kinh đô Heian-kyo, nay là Kyoto, có một nữ quý tộc Nhật Bản sống trong thế giới của cung đình, thơ ca và những quy tắc xã hội khắt khe. Bà được biết đến với tên Murasaki Shikibu, và tác phẩm nổi tiếng nhất của bà, Genji Monogatari (Truyện Genji), ngày nay thường được xem là một trong những tiểu thuyết sớm nhất của nhân loại, thậm chí thường được gọi là tiểu thuyết đầu tiên.

Ảnh: unidivers

Điều đặc biệt là chúng ta gần như không biết tên thật của bà. “Murasaki” có thể bắt nguồn từ tên một nhân vật trong Truyện Genji, còn “Shikibu” liên quan đến chức vụ của cha bà trong triều đình. Giống nhiều phụ nữ quý tộc thời Heian, danh tính cá nhân của bà phần nào bị che khuất bởi những quy tắc xã hội đương thời.

Murasaki Shikibu có khả năng đọc và viết chữ Hán, điều khá bất thường đối với phụ nữ quý tộc thời đó vì Hán văn chủ yếu được sử dụng trong giới học giả và quan lại nam giới. Bà đồng thời sử dụng chữ kana – hệ chữ viết phát triển mạnh trong giới phụ nữ Nhật Bản – để tạo nên tác phẩm của mình.

Ảnh: Pinterest

Truyện Genji kể về Hikaru Genji, một quý tộc đẹp trai và có địa vị cao trong xã hội Heian. Nhưng tác phẩm không đơn thuần là một câu chuyện tình lãng mạn. Genji trải qua những mối quan hệ phức tạp, những cuộc tình dang dở, sự mất mát và những thay đổi trong địa vị xã hội.

Điều khiến tác phẩm đặc biệt đối với lịch sử văn học nằm ở cách Murasaki Shikibu đi sâu vào đời sống nội tâm của nhân vật. Bà mô tả sự ghen tuông, cô đơn, tiếc nuối, ham muốn và cảm giác phù du của con người với mức độ tinh tế đáng kinh ngạc.

Ảnh: actu-juridique

Một khái niệm thẩm mỹ quan trọng của văn hóa Nhật Bản, mono no aware, cũng hiện diện xuyên suốt tác phẩm: cảm giác buồn man mác trước sự vô thường và vẻ đẹp ngắn ngủi của cuộc sống.

Không giống những sử thi chỉ tập trung vào chiến tranh hay các vị vua, Truyện Genji dành rất nhiều trang cho những điều tưởng như nhỏ bé: một ánh nhìn, một bức thư, tiếng đàn vọng qua màn đêm hay cảm giác của một người khi nhận ra một mối quan hệ đang dần thay đổi.

Chính vì vậy, hơn 1.000 năm sau, Murasaki Shikibu vẫn khiến các nhà nghiên cứu kinh ngạc. Bà không chỉ kể một câu chuyện dài; bà đã xây dựng một thế giới với nhân vật có tâm lý phức tạp, quan hệ xã hội tinh tế và những biến chuyển nội tâm – những đặc điểm thường được xem là nền tảng của tiểu thuyết hiện đại.

Điều đáng kinh ngạc nhất có lẽ là thời điểm bà viết. Khi phần lớn thế giới vẫn chưa có khái niệm rõ ràng về tiểu thuyết theo nghĩa hiện đại, một phụ nữ ở Nhật Bản thời Heian đã tạo ra một tác phẩm mà sức sống văn học vẫn kéo dài hơn một thiên niên kỷ.