Trong bối cảnh nắng nóng cực đoan đẩy nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao, nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp chủ động tìm đến giải pháp điện mặt trời mái nhà như một cách để tối ưu hóa đơn tiền điện. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần có sự tính toán kỹ lưỡng về hiệu suất và quy mô hệ thống để tránh lãng phí, cũng như tối ưu hóa dòng vốn đầu tư.
Chị Phương Anh (TP.HCM) chia sẻ về áp lực chi phí của gia đình: “Do đặc thù công việc kinh doanh tại nhà, tôi vận hành các thiết bị livestream và hệ thống chiếu sáng, máy lạnh gần như cả ngày lẫn đêm. Hóa đơn tiền điện tháng vừa rồi đã chạm mốc gần 6 triệu đồng, khiến chi phí vận hành tăng cao đáng kể. Tôi đang nghiên cứu lắp đặt điện mặt trời mái nhà để cắt giảm bớt lượng điện tiêu thụ ở các bậc giá cao. Với quy mô hiện tại, tôi hy vọng giải pháp này sẽ giúp gia đình tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế và không còn lo lắng mỗi khi nhận thông báo tiền điện vào mùa nắng nóng”.
Qua tham khảo dựa trên biểu giá điện bậc thang hiện hành, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đã có các phân tích cụ thể và hướng dẫn chi tiết giúp các hộ gia đình xác định mức công suất lắp đặt phù hợp nhất với nhu cầu thực tế.
EVNNPC nhận định, hiệu quả của điện mặt trời mái nhà phụ thuộc lớn vào mức tiêu thụ điện của từng hộ gia đình. Đối với những hộ sử dụng dưới 300 kWh/tháng, việc lắp đặt hệ thống này chưa thực sự cần thiết do sản lượng tiết kiệm chưa đủ bù đắp chi phí đầu tư ban đầu.
Ngược lại, các hộ tiêu thụ từ 300 đến 500 kWh/tháng nên bắt đầu cân nhắc lắp đặt công suất khoảng 2-3 kWp. Với sản lượng tạo ra từ 250-350 kWh mỗi tháng, gia đình có thể đưa mức điện mua từ lưới xuống dưới ngưỡng 200 kWh, qua đó tránh được việc phải chi trả cho các bậc giá điện cao như bậc 4, 5 và 6. Thời gian thu hồi vốn cho nhóm này dự kiến khoảng 5-6 năm.
Ở phân khúc tiêu thụ điện cao, đặc biệt là các hộ dùng trên 1.200 kWh/tháng, điện mặt trời mái nhà trở thành giải pháp kinh tế tối ưu. EVNNPC khuyến nghị mức công suất phù hợp cho nhóm này là từ 7-10 kWp, cung ứng sản lượng khoảng 900-1.300 kWh/tháng. Nhờ giảm thiểu đáng kể lượng điện bậc cao, thời gian hoàn vốn có thể rút ngắn chỉ còn từ 3 đến 4 năm. Với suất đầu tư hiện nay dao động khoảng 13-16 triệu đồng/kWp và tuổi thọ thiết bị kéo dài từ 15 đến 20 năm, đây được đánh giá là khoản đầu tư mang lại lợi ích tài chính bền vững trong dài hạn.
Theo các chuyên gia năng lượng, chìa khóa để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất là xác định đúng nhu cầu sử dụng để tính toán công suất lắp đặt tương thích. Người dân không nhất thiết phải đầu tư hệ thống đáp ứng toàn bộ 100% nhu cầu điện năng. Thay vào đó, mục tiêu thiết thực nhất là lắp đặt công suất vừa đủ để kéo mức tiêu thụ điện lưới xuống dưới các bậc giá thang cao nhất như bậc 5 và 6. Điều này không chỉ giúp giảm đáng kể hóa đơn tiền điện hàng tháng mà còn giúp tối ưu hóa vốn đầu tư ban đầu, rút ngắn thời gian thu hồi vốn cho chủ hộ.
Tuy nhiên, EVNNPC cũng lưu ý rằng các kết quả phân tích nêu trên có thể thay đổi tùy thuộc vị trí và hệ thống.
Bên cạnh việc tính toán hiệu quả kinh tế, người dân cũng cần đặc biệt lưu ý đến các quy định pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật để đảm bảo hệ thống vận hành đúng luật. Việc tự ý lắp đặt mà không tuân thủ quy trình có thể dẫn đến những rủi ro về pháp lý và tài chính.
Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trường hợp không thông báo hoặc vi phạm quy định về đấu nối, đăng ký nguồn điện có thể bị xử phạt từ cảnh cáo đến 20 triệu đồng, thậm chí lên tới 100 triệu đồng nếu vi phạm nghiêm trọng. Ngoài tiền phạt, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng chứng chỉ hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.
Để tránh bị xử phạt, doanh nghiệp trong lĩnh vực điện lực, đặc biệt là điện mặt trời, buộc phải bảo đảm đầy đủ hồ sơ pháp lý, giấy phép hoạt động, tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật trong thi công, vận hành và tư vấn rõ quy định cho khách hàng. Người sử dụng điện cũng không được tự ý đấu nối, thay đổi hệ thống và cần thực hiện đúng thủ tục khi lắp đặt.
