Lỗ thủng tầng ozone ở Nam Cực trong năm 2026 có diện tích lớn bất thường, khiến giới khoa học chú ý sau nhiều năm ghi nhận những dấu hiệu phục hồi.
Theo dữ liệu của NASA và Cơ quan Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), đây là lỗ thủng lớn thứ bảy trong 48 năm theo dõi.
Trong giai đoạn suy giảm ozone mạnh nhất, từ ngày 7/9 đến 13/10, diện tích trung bình của lỗ thủng vào khoảng 25 triệu km², lớn hơn gấp đôi diện tích nước Mỹ. Ngày 18/9, khu vực này đạt diện tích cực đại trong năm, khoảng 27,1 triệu km².
Theo các nhà khoa học, nguyên nhân chính khiến lỗ thủng năm nay lớn là xoáy cực Nam Cực mạnh và kéo dài bất thường. Đây là hệ thống gió lạnh bao quanh khu vực cực Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho những phản ứng hóa học phá hủy ozone trong tầng bình lưu.
Quá trình suy giảm ozone bắt đầu từ các hợp chất nhân tạo chứa chlorine và bromine. Khi được đưa lên tầng bình lưu, chúng bị phân hủy dưới tác động của tia cực tím, giải phóng các nguyên tử có khả năng tham gia phản ứng phá hủy ozone.
Trong điều kiện lạnh đặc trưng của Nam Cực, các đám mây tầng bình lưu tạo môi trường thuận lợi cho những phản ứng này. Khi xoáy cực duy trì lâu, quá trình suy giảm ozone có thể kéo dài và làm diện tích lỗ thủng mở rộng.
Tuy nhiên, diện tích lớn không đồng nghĩa mức độ suy giảm ozone nghiêm trọng nhất từng ghi nhận. NASA cho biết lỗ thủng năm 2026 không sâu bằng một số năm có mức suy giảm kỷ lục trước đây.
Điểm đáng chú ý là nếu lượng hóa chất phá hủy ozone trong khí quyển vẫn ở mức cao như năm 2000, lỗ thủng năm nay có thể lớn hơn thêm khoảng 3,5 triệu km².
Điều này cho thấy tác động của Nghị định thư Montreal, thỏa thuận quốc tế nhằm loại bỏ dần các chất làm suy giảm tầng ozone, vẫn đang phát huy hiệu quả. Những biến động hằng năm do nhiệt độ và hoàn lưu khí quyển có thể khiến lỗ thủng lớn hoặc nhỏ hơn, nhưng xu hướng dài hạn vẫn là yếu tố quan trọng để đánh giá tình trạng phục hồi.
Tầng ozone có vai trò hấp thụ phần lớn bức xạ cực tím có hại từ Mặt Trời, bảo vệ con người và hệ sinh thái. Khi tầng ozone suy giảm, lượng tia cực tím đến bề mặt Trái Đất tăng lên, làm tăng nguy cơ ung thư da, tổn thương mắt và ảnh hưởng đến sinh vật.
Kết quả năm 2026 nhắc nhở rằng quá trình phục hồi tầng ozone không diễn ra theo đường thẳng. Những năm có lỗ thủng lớn vẫn có thể xuất hiện, nhưng việc duy trì các cam kết quốc tế về kiểm soát hóa chất là điều kiện then chốt để bảo vệ thành quả đã đạt được.
