Bạch tuộc được xem là một trong những loài động vật không xương sống thông minh nhất thế giới. Chúng có thể mở nắp lọ để lấy thức ăn, tìm đường qua mê cung, ghi nhớ và sử dụng những vật thể xung quanh. Những khả năng này khiến các nhà khoa học tò mò về cách bộ não và hệ thần kinh của chúng phát triển qua hàng triệu năm.
Mới đây, nhóm nghiên cứu tại Đại học Vienna (Áo) phát hiện trí thông minh của bạch tuộc có thể liên quan đến cách DNA được sắp xếp bên trong tế bào. Các nhà khoa học cho rằng ngoài những gen được thừa hưởng, cách các gen nằm gần nhau và tương tác với nhau cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh.
Để tìm hiểu, nhóm đã nghiên cứu DNA của bạch tuộc, mực ống và mực nang. Đây đều là những loài có hệ thần kinh phát triển, có thể thực hiện nhiều hành vi phức tạp mà không phải động vật không xương sống nào cũng làm được.
DNA là nơi lưu giữ thông tin di truyền của sinh vật. Bên trong tế bào, những sợi DNA rất dài không nằm duỗi thẳng mà được cuộn gấp lại. Nhờ vậy, hai đoạn DNA vốn nằm cách xa nhau vẫn có thể ở gần nhau. Khi đó, chúng có khả năng tương tác và ảnh hưởng đến hoạt động của các gen.
TS Thea Rogers, tác giả chính của nghiên cứu, giải thích rằng không chỉ những gen có trong DNA mới quan trọng. Cách DNA được sắp xếp cũng góp phần quyết định gen nào hoạt động và hoạt động vào thời điểm nào.
Khi phân tích DNA của các loài trên, nhóm nghiên cứu phát hiện tổ tiên của chúng từng trải qua những thay đổi lớn về cách sắp xếp bộ gen cách đây hàng trăm triệu năm. Một số đoạn DNA vốn nằm xa nhau đã được đưa đến gần nhau hơn, tạo điều kiện để chúng tác động qua lại và hình thành những cách điều chỉnh hoạt động gen mới.
Các nhà khoa học cho rằng quá trình này có thể đã góp phần giúp hệ thần kinh của bạch tuộc và các loài họ hàng phát triển ngày càng phức tạp. Đây cũng có thể là một trong những yếu tố liên quan đến khả năng học hỏi, ghi nhớ và xử lý tình huống của chúng.
Nhóm nghiên cứu còn nhận thấy một số phần DNA gần như giữ nguyên cách sắp xếp trong thời gian rất dài, trong khi những phần khác lại thay đổi nhiều hơn giữa các loài. Đáng chú ý, một số thay đổi xuất hiện gần những gen liên quan đến sự phát triển của hệ thần kinh.
Điều này cho thấy trong quá trình tiến hóa, sinh vật không nhất thiết phải có thêm gen mới để phát triển những khả năng khác biệt. Việc thay đổi cách các gen tương tác với nhau cũng có thể tạo ra những ảnh hưởng đáng kể.
Dù vậy, các nhà khoa học chưa thể khẳng định chính cách DNA được sắp xếp đã khiến bạch tuộc trở nên thông minh. Nghiên cứu hiện mới tìm thấy những mối liên hệ có thể giúp giải thích sự phát triển của hệ thần kinh, chứ chưa chứng minh được tác động trực tiếp đến trí thông minh.
