Thuộc nhóm nông sản đặc trưng của vùng núi Tây Bắc, đào mèo Sơn La ghi nhận sức tiêu thụ ổn định trên thị trường nhờ các đặc tính riêng biệt về ngoại hình và chất lượng thịt quả.
Khác với nhiều giống đào thông thường có kích thước nhỏ, loại quả này có trọng lượng khá lớn, dáng tròn hoặc hơi dẹt, khi cầm tạo cảm giác chắc tay. Lớp vỏ bên ngoài đan xen giữa màu xanh vàng và các mảng màu đỏ hồng tự nhiên, phần thịt quả bên trong dày, giòn và ít bị dập nát trong quá trình vận chuyển.
Thời điểm thu hoạch đào mèo Sơn La thường bắt đầu vào khoảng tháng 7 hằng năm, muộn hơn từ 1-2 tháng so với các giống đào chín sớm đầu hè. Do thời gian chính vụ chỉ kéo dài khoảng vài tuần, nguồn cung trên thị trường không quá dồi dào, khiến người tiêu dùng tại các đô thị lớn phải tranh thủ đặt mua ngay khi sản phẩm vừa lên kệ.
Trên thị trường hiện nay, đào mèo Sơn La được phân phối rộng rãi tại các chợ đầu mối, hệ thống bán lẻ trái cây và đặc biệt sôi động trên các hội nhóm chợ mạng với mức giá dao động phổ biến từ 35.000-45.000 đồng/kg. Khảo sát tại các đầu mối kinh doanh cho thấy, ngoài nhu cầu mua lẻ phục vụ tiêu dùng gia đình, nhiều du khách khi đến Sơn La cũng lựa chọn đào mèo với số lượng lớn để làm quà biếu.
Nhiều tiểu thương cho biết, điểm giúp đào mèo tiêu thụ tốt nằm ở độ giòn đặc đặc trưng, thịt quả không bị xốp và hương thơm tự nhiên đậm đà hơn so với một số dòng đào lai trồng thương mại đại trà.
Về mặt hương vị, đào mèo Sơn La có sự cân bằng giữa vị chua dịu và ngọt nhẹ, tỷ lệ này thay đổi tùy thuộc vào độ chín của quả. Những quả vừa chín tới thường giữ độ giòn cao và vị chua thanh rõ nét, thích hợp với nhóm khách hàng ưa thích trái cây vị chua mát. Trong khi đó, những quả chín kỹ hơn sẽ chuyển sang sắc đỏ đậm, thịt mềm hơn đôi chút và cho vị ngọt sâu hơn.
Nhờ cấu trúc thịt quả chắc, đào mèo có tính ứng dụng cao trong chế biến thực phẩm gia đình. Cách thưởng thức phổ biến nhất là rửa sạch, gọt vỏ và ăn trực tiếp kèm các loại muối chấm như muối ớt, muối tôm để cân bằng vị chua. Ngoài ra, loại quả này còn được ứng dụng rộng rãi để ngâm đường.
Về điều kiện canh tác, cây đào mèo là giống cây bản địa đòi hỏi môi trường sinh trưởng khá khắt khe. Cây phát triển tốt nhất ở những vùng núi có độ cao lớn, khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ mùa đông thấp và nền đất có khả năng thoát nước tốt. Tại các vùng trồng trọng điểm như Mộc Châu hay Vân Hồ, cây đào được bố trí trồng trên các diện tích đất đồi dốc để tránh tình trạng ngập úng gây hỏng bộ rễ.
Để nâng cao năng suất và duy trì chất lượng quả đồng đều, các cơ sở nông nghiệp tại Sơn La hiện đẩy mạnh việc chuyển đổi phương pháp canh tác. Thay vì gieo hạt truyền thống cho tỷ lệ biến dị cao, người dân ưu tiên sử dụng phương pháp ghép cành từ những cây mẹ đạt chuẩn, có sức đề kháng tốt và chất lượng quả ổn định. Cây đào ghép trồng ở nơi đầy đủ ánh sáng, tuân thủ đúng quy trình bón phân và cắt tỉa cành định kỳ có thể bắt đầu cho thu hoạch lứa quả đầu tiên sau khoảng 3 năm.
Việc phát triển dòng cây ăn quả này không chỉ giúp đa dạng hóa cơ cấu nông sản địa phương mà còn mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân vùng cao mỗi khi vào mùa thu hoạch.
