Tại Việt Nam tình hình đái tháo đường đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng với số ca mắc gia tăng liên tục và có xu hướng rõ rệt là trẻ hóa không còn là bệnh chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi. Hiện nay nhiều người trong độ tuổi lao động, thậm chí thanh thiếu niên cũng đang đối mặt với căn bệnh này. Nguyên nhân chủ yếu đến từ lối sống hiện đại với tình trạng thừa cân béo phì ngày càng phổ biến, thói quen ít vận động, thức khuya cùng chế độ ăn nhiều đường chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn đây chính là những yếu tố thúc đẩy bệnh phát triển nhanh chóng trong cộng đồng.

Con số đáng báo động

Số liệu từ Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới cho thấy năm 2025 có 11,1% người trưởng thành trên toàn cầu tương đương 1/9 người đang sống chung với căn bệnh này. Đáng chú ý cứ 10 người mắc thì có hơn 4 người hoàn toàn không biết tình trạng sức khỏe của mình nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả.

Dự báo đến năm 2050 tỷ lệ mắc sẽ tăng lên 1/8 người lớn tương đương khoảng 853 triệu người, tăng 46% so với hiện nay. Trong đó đái tháo đường type 2 vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo tại Việt Nam.

Hiện trạng cũng đáng lo ngại khi tỷ lệ mắc đái tháo đường hiện là 7,3% tỷ lệ tiền đái tháo đường giai đoạn tiền bệnh hoàn toàn có thể đảo ngược nếu có thay đổi kịp thời lên đến 17,8%. Điểm đáng báo động nhất là hơn 60% người mắc chưa được chẩn đoán tức là vẫn tiếp tục sống với bệnh mà không hề hay biết không có biện pháp kiểm soát thêm vào đó hơn nửa số người trưởng thành trong cộng đồng chưa bao giờ thực hiện xét nghiệm đường huyết khiến cơ hội phát hiện sớm càng bị bỏ lỡ.

Tiến sĩ, bác sĩ Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, bệnh đái tháo đường - căn bệnh được mệnh danh là “sát thủ thầm lặng” đang trở thành một thách thức lớn đối với y tế toàn cầu, khi cứ mỗi 6 giây lại có một người tử vong do biến chứng của bệnh.

Ai thuộc nhóm nguy cơ cao?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc đái tháo đường type 2 nhưng những người thừa cân béo phì đặc biệt béo bụng có nguy cơ cao hơn vì lượng mỡ nội tạng tích tụ ở vùng bụng không chỉ làm tăng cân mà còn trực tiếp gây kháng insulin cản trở khả năng điều hòa đường huyết của cơ thể. Tiếp theo là người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh do yếu tố di truyền tác động đến cơ chế chuyển hóa dù di truyền không phải là yếu tố quyết định chắc chắn sẽ mắc bệnh. Khi tuổi tác gia tăng nhất là sau 45 tuổi nguy cơ cũng tăng dần do chức năng chuyển hóa suy giảm cùng với lứa tuổi những người thường xuyên ngồi nhiều không duy trì hoạt động thể chất đều đặn cũng dễ mắc hơn.

Vì cơ thể sử dụng đường kém hiệu quả hơn thói quen thường xuyên tiêu thụ đồ uống có đường, thực phẩm nhiều năng lượng chất béo xấu và các món ăn chế biến sẵn góp phần gây tăng cân và rối loạn chuyển hóa. Những người có tăng huyết áp rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ hoặc có tiền sử đái tháo đường khi mang thai cũng cần đặc biệt lưu ý cùng với đó là tình trạng căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến cân bằng nội tiết chuyển hóa thói quen ăn uống và khả năng kiểm soát cân nặng từ đó góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Chủ động thay đổi lối sống giải pháp phòng ngừa hiệu quả nhất

Điểm đáng mừng là đái tháo đường type 2 hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc làm chậm đáng kể nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Các nghiên cứu đã chứng minh chỉ cần giảm bền vững từ 5% đến 7% trọng lượng cơ thể so với mức hiện tại nguy cơ mắc bệnh đã giảm tới 58%. Đây là con số ấn tượng cho thấy ngay cả sự thay đổi nhỏ cũng tạo ra sự khác biệt lớn. Tiếp theo là xây dựng chế độ ăn lành mạnh bằng cách tăng cường rau xanh ngũ cốc nguyên hạt thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế tối đa nước ngọt, đồ uống có đường, bánh kẹo, món ăn nhiều dầu mỡ và thực phẩm chế biến sẵn. Đồng thời duy trì hoạt động thể chất từ 30 đến 60 phút mỗi ngày đạt tối thiểu 150 phút mỗi tuần với các hình thức phù hợp như đi bộ nhanh đạp xe bơi lội. Người cao tuổi hoặc có bệnh nền nên tăng dần cường độ và đảm bảo an toàn việc giữ giờ sinh hoạt đều đặn ngủ đủ 7 đến 8 giờ. Cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi cũng giúp quản lý căng thẳng hiệu quả. Bên cạnh đó cần theo dõi định kỳ huyết áp chỉ số mỡ máu và thực hiện điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ nếu có bệnh lý.

Cuối cùng là không chờ đến khi có triệu chứng mới kiểm tra đường huyết mà người từ 45 tuổi trở lên hoặc trẻ hơn nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao như thừa cân, có người thân mắc bệnh đang ở giai đoạn tiền đái tháo đường nên đi tầm soát định kỳ. Đây chính là cách chắc chắn nhất để phát hiện bệnh sớm can thiệp kịp thời và bảo vệ sức khỏe cho chính mình và gia đình.

Mời độc giả xem video Bác sĩ khuyến cáo dùng nồi chiên không dầu sai cách gây hại sức khỏe