Thời Viking kéo dài vài thế kỷ và để lại dấu ấn trên một khu vực rộng lớn, từ châu Âu, Bắc Phi, Địa Trung Hải đến Trung Đông và Bắc Mỹ. Thế nhưng, một trong những món đồ quen thuộc nhất khi nhắc đến chiến binh Viking lại gần như biến mất khỏi hồ sơ khảo cổ: mũ bảo vệ đầu.

Hiện nay, chiếc mũ Viking gần nguyên vẹn duy nhất được biết đến là mũ Gjermundbu, được phát hiện tại một trang trại ở Ringerike, Na Uy vào năm 1943. Nó nằm trong một khu mộ lớn có nhiều người được chôn cất, trong đó có một nam chiến binh quyền lực qua đời khoảng năm 950-975. Người này được chôn cùng vũ khí, trang bị cưỡi ngựa và chiếc mũ bằng sắt.

Chiếc mũ thực tế gồm 9 mảnh được tìm thấy rồi ghép lại. Dù không còn nguyên vẹn hoàn toàn, các mảnh này giúp giới nghiên cứu hình dung khá rõ mũ của chiến binh Viking thời kỳ đó.

Theo Marianne Moen, Trưởng bộ phận Khảo cổ học tại Bảo tàng Lịch sử và Bảo tàng Thời đại Viking thuộc Đại học Oslo, có một khả năng là phần lớn mũ Viking được làm từ vật liệu hữu cơ nên không thể tồn tại lâu trong lòng đất.

Những hình ảnh cổ còn lại cho thấy, một số chiến binh có thể đội loại mũ nhỏ, hình nón giống một chiếc mũ đơn giản. Nếu chúng được làm từ da, vải hoặc các vật liệu hữu cơ khác, chúng sẽ phân hủy theo thời gian và gần như không để lại dấu vết.

Một khả năng khác còn gây bất ngờ hơn: Có thể người Viking thực sự không sử dụng mũ nhiều như chúng ta vẫn tưởng.

Điều này cũng cho thấy hình ảnh Viking ngày nay phần nào được xây dựng từ trí tưởng tượng hiện đại, thay vì hoàn toàn dựa trên bằng chứng khảo cổ.

Nếu có một hình ảnh gắn với Viking mà gần như ai cũng từng thấy, đó là chiến binh đội mũ có hai chiếc sừng cong. Hình ảnh này xuất hiện dày đặc trong phim ảnh, truyện tranh, đồ hóa trang và các sản phẩm văn hóa đại chúng.

Tuy nhiên, không có bằng chứng khảo cổ đáng tin cậy cho thấy chiến binh Viking từng đội loại mũ này.

Nguồn gốc chính xác của hình ảnh mũ sừng vẫn chưa chắc chắn. Một giả thuyết cho rằng nó bắt nguồn từ những hình ảnh có niên đại trước thời Viking, thuộc thời kỳ Vendel. Một số hiện vật và hình vẽ thời kỳ này mô tả những nhân vật có sừng, nhưng chưa rõ đó là người đội mũ sừng hay những sinh vật mang tính thần thoại.

Theo Moen, sừng cũng là một hình ảnh phổ biến trong thần thoại Bắc Âu. Vì vậy, việc nhìn thấy một nhân vật có sừng không đồng nghĩa với việc người đó đang đội một chiếc mũ có sừng.

Ngoài Gjermundbu, khảo cổ học còn biết đến một chiếc mũ Viking gần nguyên vẹn khác được tìm thấy tại Anh, mang tên Yarm. Nó được phát hiện ở North Yorkshire vào những năm 1950 khi công nhân đào rãnh để lắp đường ống thoát nước.

Chiếc mũ này không còn đầy đủ như Gjermundbu, nhưng phần chóp tròn và bộ phận bảo vệ mắt vẫn có thể nhận ra. Quan trọng hơn, nó cũng không hề có sừng.

Sự hiếm hoi của những chiếc mũ Viking khiến giới khảo cổ vẫn chưa thể chắc chắn chiến binh thời kỳ này thường bảo vệ đầu như thế nào.