Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Dược Mỹ phẩm Vintechpharm, cùng 3 người khác về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm theo khoản 1 Điều 193 Bộ luật Hình sự.

Các bị can bị cáo buộc sản xuất, kinh doanh hơn 1,2 triệu lọ C sủi giả có hàm lượng Natri Benzoat cao 20-33 lần, bán giá đắt gấp 6 lần.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, vụ án Vintechpharm trên là lời cảnh báo về chất lượng thực phẩm bảo vệ sức khỏe, nhưng không đồng nghĩa người đã sử dụng chắc chắn bị ngộ độc hay ung thư.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, một viên sủi thả vào nước, vài giây sau thành cốc đồ uống thơm, có màu sắc bắt mắt. Khi đi kèm lời giới thiệu “tăng đề kháng”, “mát gan”, “hỗ trợ sức khỏe”, sản phẩm dễ được xem như một cách chăm sóc bản thân đơn giản. Nhưng sức khỏe không nằm trong tiếng sủi bọt. Nó nằm ở thành phần thực tế, hàm lượng được kiểm soát và chất lượng của từng lô sản xuất.

Trong vụ việc Công ty Dược Mỹ phẩm Vintechpharm bị cáo buộc sản xuất, kinh doanh hơn 1,2 triệu lọ C sủi giả có hàm lượng Natri Benzoat cao 20-33 lần, người mua đứng trước hai vấn đề: không nhận được những thành phần mình kỳ vọng, đồng thời có thể tiếp xúc với lượng chất bảo quản vượt giới hạn.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng, cần phải phân biệt rõ, hơn 1,2 triệu là số sản phẩm bị thu giữ, không phải số đã được xác nhận bán hết. Không thể lấy con số ấy để kết luận hàng triệu người đã uống hoặc bị tổn thương sức khỏe.

Theo bác sĩ Hoàng, natri benzoat, mã phụ gia E211, là chất bảo quản được sử dụng trong thực phẩm. Nó không mặc nhiên là chất độc bị cấm. Vấn đề là dùng đúng loại sản phẩm, đúng hàm lượng và bảo đảm chất lượng nguyên liệu. Do đó, nói một chất bảo quản “vượt 33 lần” là nói về hàm lượng so với giới hạn áp dụng. Không có phép tính nào cho phép chuyển ngay thành “độc hơn 33 lần” hay “nguy cơ ung thư tăng 33 lần”.

Trong y học, muốn đánh giá tác động còn phải biết người dùng uống bao nhiêu, bao lâu, cân nặng và tình trạng sức khỏe ra sao. Giới hạn hàm lượng trong sản phẩm cũng khác mức tiêu thụ hằng ngày chấp nhận được, gọi là ADI. Một bên kiểm soát công thức sản xuất; bên kia phục vụ đánh giá lượng tiếp nhận lâu dài.

Dẫn số liệu từ JECFA, Ủy ban chuyên gia hỗn hợp FAO/WHO, từ năm 2021 ghi nhận ADI nhóm đối với axit benzoic và các chất liên quan ở mức 0-20 mg/kg thể trọng/ngày, tính theo lượng tương đương axit benzoic. Mức cũ 0-5 mg/kg/ngày đã được thay thế trong đánh giá này. Bác sĩ Hoàng cho rằng, ADI không phải lý do để hợp thức hóa sản phẩm vượt chuẩn. Vi phạm vẫn cần được xử lý, dù chưa đủ dữ liệu kết luận từng người sử dụng đã bị ngộ độc. Nếu giả định viên sủi nặng 4 g, hàm lượng công bố tương ứng khoảng 167-271 mg natri benzoat mỗi viên. Đây chỉ là minh họa, không phải liều thực tế đã xác nhận, bởi còn thiếu khối lượng từng viên và lịch sử sử dụng.

Ở góc độ người tiêu dùng, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng, người từng dùng sản phẩm có quyền lo lắng. Nhưng họ cũng có quyền nhận được thông tin đúng mức, thay vì những khẳng định như “phá hủy gan thận”, “đột biến DNA” hay “ung thư máu” khi chưa có bằng chứng tương ứng.

Chuyên gia y tế này phân tích, Benzoat được chuyển hóa bằng cách liên hợp với glycine, tạo axit hippuric rồi thải qua nước tiểu. Cơ chế này không chứng minh rằng uống vài viên sủi sẽ làm cạn kiệt glycine hoặc khiến hệ thống chống oxy hóa sụp đổ.

Nghiên cứu trên tế bào, động vật giúp nhận diện nguy cơ, nhưng không thể chuyển thẳng thành kết luận bệnh tật ở người. Đánh giá tổng hợp của EFSA không ghi nhận quan ngại về độc tính gen của benzoat khi sử dụng làm phụ gia trong phạm vi được đánh giá; dữ liệu cũng không cho thấy tiềm năng gây ung thư.

Một nguy cơ khác là benzen có thể hình thành trong một số đồ uống chứa đồng thời benzoat và vitamin C. FDA cho biết nhiệt độ, ánh sáng có thể thúc đẩy quá trình này, nhưng phần lớn đồ uống được khảo sát không có benzen hoặc có hàm lượng thấp.

Thông tin vụ Vintechpharm được dẫn chưa công bố kết quả định lượng benzen. Vì vậy, chưa thể gọi sản phẩm là “dung dịch gây ung thư” hay khẳng định người dùng đang tạo benzen trong dạ dày. Nghi ngờ phải được giải quyết bằng kiểm nghiệm.

Với trẻ em, cần thận trọng khi nói về tăng động giảm chú ý. Nghiên cứu McCann năm 2007 thử nghiệm hỗn hợp màu thực phẩm và natri benzoat, không thử riêng chất bảo quản. EFSA nhận định bằng chứng hạn chế, tác động nhỏ, không nhất quán và không xác định được thành phần chịu trách nhiệm. Do đó, không thể coi 45 mg natri benzoat là “liều gây ADHD”, rồi so sánh để dự báo một trẻ sẽ mắc bệnh.

Đưa ra lời khuyên với người tiêu dùng, bác sĩ Hoàng cho rằng, người đang giữ sản phẩm liên quan không nên tiếp tục sử dụng trong khi chờ hướng dẫn chính thức. Cần giữ bao bì, số lô, hóa đơn và lịch sử đơn hàng để hỗ trợ xác minh. Nếu đi khám, thông tin hữu ích là số lượng đã uống, thời gian sử dụng và biểu hiện bất thường. Đừng tự chẩn đoán ngộ độc hoặc ung thư từ một bản tin.

Ở cấp quản lý, ưu tiên là truy vết lô hàng, ngăn bán tiếp, hướng dẫn thu hồi và xác định mức phơi nhiễm thực tế. Xử lý nghiêm vi phạm và truyền thông chính xác phải đi cùng nhau.

“Một sản phẩm chăm sóc sức khỏe không thể được bảo chứng bằng màu nước đẹp hay lời quảng cáo hay. Và một cảnh báo y tế cũng không thể đáng tin nếu dựa vào nỗi sợ thay vì bằng chứng”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nêu ý kiến.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: