GS Vũ Văn Đính, nguyên Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai vừa qua đời, hưởng thọ 94 tuổi. Ông là một trong những người đặt nền móng cho chuyên ngành hồi sức cấp cứu hiện đại tại Việt Nam, dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cứu người, đào tạo nhân lực và phát triển lĩnh vực chống độc.

Người đặt nền móng cho chuyên ngành hồi sức cấp cứu

GS Vũ Văn Đính sinh năm 1933 tại Hải Dương (nay thuộc TP Hải Phòng). Gần trọn cuộc đời gắn bó với Bệnh viện Bạch Mai và Trường Đại học Y Hà Nội, ông không chỉ trực tiếp cứu chữa hàng nghìn bệnh nhân trong những tình huống nguy kịch mà còn góp phần định hình hệ thống hồi sức cấp cứu của cả nước.

Năm 1959, rời giảng đường Đại học Y Hà Nội, bác sĩ trẻ Vũ Văn Đính về công tác tại Bệnh viện Bạch Mai, đúng vào thời điểm số ca cấp cứu, ngộ độc ngày càng gia tăng. Khi GS Đặng Văn Chung thành lập Tổ Hồi sức cấp cứu A9 năm 1961, ông là một trong những bác sĩ tiên phong có mặt ở những "điểm nóng" của bệnh viện, sẵn sàng xử trí các ca tai nạn, tai biến và ngộ độc nặng. Từ thực tiễn điều trị ấy, ông từng bước gây dựng và phát triển mô hình hồi sức cấp cứu hiện đại, gắn bó với lĩnh vực này như một "duyên nợ" suốt cuộc đời làm nghề.

Năm 1994, GS Vũ Văn Đính thành lập Tổ Hồi sức chống độc thuộc Khoa A9, tiền thân của Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai ngày nay. Trên cương vị Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9 và Chủ nhiệm Bộ môn Hồi sức cấp cứu, Trường Đại học Y Hà Nội, ông tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của chuyên ngành bằng việc đề xuất xây dựng hệ thống Cấp cứu – Hồi sức – Chống độc thành ba chuyên khoa độc lập, đồng thời góp phần hình thành mạng lưới hồi sức cấp cứu trên phạm vi toàn quốc.

Trước đây, tại nhiều bệnh viện chưa có khoa cấp cứu độc lập, bác sĩ ở các chuyên khoa phải kiêm nhiệm xử trí những ca bệnh nguy kịch. Không ít trường hợp, bác sĩ đang khám cho bệnh nhân phải lập tức rời phòng khám để cấp cứu, khiến cả người chờ cấp cứu lẫn người đang khám đều sốt ruột. "Chính vì vậy, tôi đã đề xuất và kiên trì theo đuổi việc thành lập Khoa Cấp cứu, đồng thời chứng minh đây là mô hình không thể thiếu trong bệnh viện", ông từng chia sẻ.

GS Vũ Văn Đính còn là một trong những bác sĩ đầu tiên đưa nhiều kỹ thuật hồi sức hiện đại vào thực hành tại Việt Nam như sốc điện, đặt máy tạo nhịp tim, thông khí nhân tạo, lọc màng bụng và lọc máu liên tục. Ông cũng công bố nhiều công trình khoa học, biên soạn các tài liệu chuyên ngành có giá trị về hồi sức cấp cứu và chống độc, truyền lại kinh nghiệm xử trí những ca bệnh nguy kịch cho nhiều thế hệ học trò.

Từ nền tảng chuyên môn mà ông dày công xây dựng, đội ngũ bác sĩ hồi sức cấp cứu trên cả nước đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại, góp phần cứu sống hàng trăm nghìn bệnh nhân mỗi năm. Đặc biệt, tỷ lệ tử vong do ngộ độc giảm mạnh từ khoảng 14% xuống còn khoảng 1%, trong đó nhiều trường hợp ngộ độc hóa chất, khí độc, thuốc chuột hay rắn độc cắn được cứu chữa thành công, tiếp nối di sản nghề nghiệp mà GS Vũ Văn Đính để lại.

Bác sĩ nuôi rắn để tìm thuốc cứu người

Ít ai ngờ rằng, ngay trong khuôn viên Khoa Hồi sức cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, từng có một khu nuôi nhiều loài rắn độc như cạp nong, cạp nia, hổ chúa, hổ phì, rắn lục xanh đầu vồ, rắn lục đuôi đỏ... Chủ nhân của "trại rắn" đặc biệt ấy chính là GS Vũ Văn Đính. Câu chuyện ông nuôi rắn để nghiên cứu huyết thanh kháng nọc, cùng sự cố một con rắn cạp nia sổng chuồng, đến nay vẫn được nhiều đồng nghiệp nhắc lại như một giai thoại của Bệnh viện Bạch Mai.

Những năm 1990–2000, Khoa A9 thường xuyên tiếp nhận các ca ngộ độc do rắn cắn. Khi đó, huyết thanh kháng nọc đặc hiệu hầu như phải nhập từ Thái Lan với giá khoảng 400.000 đồng mỗi liều – một khoản chi rất lớn thời bấy giờ. Nếu không có thuốc giải độc, người bệnh phải điều trị kéo dài bằng thở máy, lọc máu trong nhiều tuần và đối mặt với hàng loạt biến chứng nguy hiểm.

Trăn trở trước thực tế ấy, GS Vũ Văn Đính quyết tâm tìm hướng sản xuất huyết thanh kháng nọc rắn trong nước. Ông cùng cộng sự thu mua nhiều loài rắn độc để nuôi, phục vụ việc lấy nọc và nghiên cứu điều chế huyết thanh. Từ đây, các sản phẩm huyết thanh kháng nọc dành cho rắn hổ đất và rắn lục lần lượt được hoàn thiện, mở ra thêm cơ hội cứu sống nhiều bệnh nhân bị rắn độc cắn.

Những năm gần đây, dù không còn trực tiếp tham gia nghiên cứu, ông vẫn luôn khuyến khích các học trò tiếp tục phát triển lĩnh vực chống độc và nhiều lần đề xuất hợp tác với Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương nhằm sản xuất thêm các loại huyết thanh kháng nọc đặc hiệu cho những loài rắn độc khác.