Trong thế giới loài chim, vẹt xám châu Phi (Psittacus erithacus) nổi tiếng không chỉ vì khả năng bắt chước tiếng người mà còn bởi những năng lực nhận thức khiến các nhà khoa học phải xem xét lại khái niệm “trí thông minh của chim”.

Ảnh: mrcappsbio.weebly

Nhân vật nổi tiếng nhất là Alex, một con vẹt xám được nhà tâm lý học Irene Pepperberg nghiên cứu trong nhiều thập niên. Các thí nghiệm cho thấy Alex có thể nhận biết và gọi tên nhiều đồ vật, màu sắc, hình dạng và chất liệu; đồng thời phân biệt các khái niệm như “giống nhau” và “khác nhau”. Đặc biệt, Alex có thể nhận biết số lượng tới 6 và thể hiện sự hiểu biết về khái niệm “không có gì” (none) – một dạng nhận thức về sự vắng mặt rất đáng chú ý.

Ảnh: csmonitor

Điều quan trọng là các nhà nghiên cứu không đơn thuần dạy Alex nhắc lại âm thanh. Trong các bài kiểm tra, nó phải sử dụng từ đã học để trả lời câu hỏi về một vật cụ thể. Chẳng hạn, khi được đưa ra những vật có màu sắc, hình dạng và chất liệu khác nhau, nó có thể xác định đặc điểm của vật được yêu cầu. Một số thí nghiệm còn kiểm tra khả năng xử lý đồng thời nhiều thuộc tính của đồ vật.

Điều này khiến vẹt xám trở thành một trường hợp đặc biệt trong nghiên cứu ngôn ngữ động vật. Pepperberg cho rằng, khả năng của chúng cho thấy chim có thể hình thành biểu tượng và khái niệm, chứ không chỉ bắt chước âm thanh một cách máy móc. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa vẹt “nói tiếng người” giống con người; các nhà khoa học vẫn thận trọng khi diễn giải mức độ hiểu biết ngôn ngữ của chúng.

Ảnh: allthatsinteresting

Một điều thú vị khác là trí thông minh của vẹt không chỉ nằm ở khả năng nói. Trong tự nhiên, chúng là những loài chim xã hội, có khả năng học hỏi từ đồng loại và thích nghi với môi trường phức tạp. Bộ não nhỏ hơn rất nhiều so với động vật có vú nhưng lại có cấu trúc thần kinh cho phép chúng thực hiện những nhiệm vụ nhận thức đáng kinh ngạc.

Vì vậy, gọi vẹt xám châu Phi là “con chim biết nhại tiếng người” thực ra là một sự đánh giá thấp chúng. Điều khiến các nhà khoa học kinh ngạc không phải là nó có thể phát âm hàng loạt từ ngữ, mà là đôi khi nó biết dùng những âm thanh ấy để biểu đạt một khái niệm cụ thể.

Và đó cũng là lý do vẹt xám châu Phi trở thành một trong những minh chứng hấp dẫn nhất cho một sự thật: trí thông minh không nhất thiết phải tiến hóa cùng bộ não giống con người.