Khoa học & Công nghệ

Sóng từ âm chậm điều khiển plasma quanh vết đen Mặt trời

Quan sát 176 sợi plasma quanh vết đen Mặt trời cho thấy sóng từ âm chậm và độ nghiêng từ trường có thể chi phối chuyển động, góp phần truyền năng lượng lên cao.

Trong khí quyển Mặt trời, các vùng hoạt động từ tính mạnh không chỉ xuất hiện dưới dạng những vết đen lớn mà còn chứa nhiều cấu trúc plasma nhỏ, kéo dài như những sợi mảnh.

Chúng có thể chuyển động lên xuống theo chu kỳ, tạo thành những hiện tượng được gọi là dynamic fibrils, hay các sợi động lực.

mjpwgfausxcckpkfcyklxd.jpg
Vùng vết đen mặt trời 4366 (chấm đen) hồi tháng 2/2026 phóng ra vụ bùng phát năng lượng mặt trời mạnh nhất trong nhiều năm.

Một nghiên cứu công bố trên The Astrophysical Journal ngày 10/11 đã phân tích chuyển động của những cấu trúc này quanh một vết đen Mặt trời.

Nhóm nghiên cứu thuộc Đài quan sát Vân Nam của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc sử dụng dữ liệu độ phân giải cao từ kính thiên văn Mặt trời New Vacuum Solar Telescope (NVST), kết hợp ảnh cực tím và dữ liệu từ trường của Đài quan sát Động lực học Mặt trời (SDO).

Các nhà khoa học khảo sát vùng hoạt động NOAA 13182, dựa trên dữ liệu thu thập ngày 10/1/2023. Họ xác định được 176 sợi plasma động, trong đó 132 cấu trúc có chuyển động gần giống quỹ đạo parabol đơn và 44 cấu trúc thể hiện nhiều pha chuyển động parabol.

why-do-sunspots-occur-137661.jpg
Minh họa các dòng flasma và đường sóng từ âm chậm

Tốc độ cực đại trung bình của các cấu trúc đạt khoảng 15,9 km/giây, chiều dài cực đại trung bình khoảng 1,13 triệu mét và thời gian tồn tại khoảng 270 giây.

Những thông số này cho phép nhóm nghiên cứu so sánh chuyển động của plasma với các mô hình lý thuyết về sóng và từ trường trong khí quyển Mặt trời.

Phân tích cho thấy độ giảm tốc của các sợi plasma có tương quan đáng kể với vận tốc cực đại. Đáng chú ý, nhóm phát hiện mối liên hệ về không gian và thời gian giữa một sự kiện sợi plasma chuyển động nhiều pha với các sóng lan truyền ở vùng bán tối quanh vết đen. Chu kỳ dao động chủ đạo của hai hiện tượng lần lượt khoảng 287 giây và 263 giây.

Sự tương đồng này củng cố giả thuyết rằng các sợi plasma được thúc đẩy bởi sóng từ âm chậm (slow magnetoacoustic waves). Đây là loại sóng hình thành trong môi trường plasma có từ trường, trong đó dao động áp suất và chuyển động của vật chất liên hệ với cấu trúc từ trường.

mat-troi.jpg
Vối liên hệ về không gian và thời gian giữa một sự kiện sợi plasma chuyển động nhiều pha với các sóng lan truyền ở vùng bán tối quanh vết đen Mặt trời NOAA 13182 .

Nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy các sợi plasma ở khu vực có đường sức từ thẳng đứng hơn thường giảm tốc mạnh và có chu kỳ ngắn hơn. Ngược lại, ở những vùng từ trường nằm ngang hơn, chuyển động có xu hướng khác. Điều này có thể liên quan đến ảnh hưởng của độ nghiêng từ trường đối với tần số cắt âm học, yếu tố quyết định sóng có thể lan truyền trong khí quyển Mặt trời hay không.

Các quan sát đa bước sóng còn ghi nhận dấu hiệu của những cấu trúc này từ sắc quyển lên vùng chuyển tiếp và vành nhật hoa. Điều đó gợi ý chúng có thể tham gia vào quá trình vận chuyển năng lượng lên các lớp khí quyển cao hơn.

Dù vậy, nghiên cứu chủ yếu cung cấp bằng chứng quan sát về mối liên hệ giữa sóng từ âm chậm và chuyển động của plasma, chưa phải lời giải hoàn chỉnh cho mọi cơ chế làm nóng vành nhật hoa. Việc hiểu rõ cách các sóng truyền năng lượng trong khí quyển Mặt trời vẫn là một trong những bài toán lớn của vật lý thiên văn.

Video: Ảnh hưởng khủng khiếp của vết đen mặt trời khi chúng hướng về trái đất.
SDO/Astrophysical Journal
back to top