Các đồng minh của Mỹ đã bác bỏ yêu cầu của Tổng thống Donald Trump về việc giúp mở lại eo biển Hormuz, bày tỏ lo ngại bị cuốn vào cuộc chiến ở Iran.
Tổng thống Mỹ than phiền: “Một số quốc gia trong số đó là những nước mà chúng tôi đã giúp đỡ trong nhiều năm qua. Chúng tôi đã bảo vệ họ khỏi những mối nguy hiểm từ bên ngoài, nhưng họ lại không mấy hào hứng với điều đó”.
Mỹ tìm kiếm đồng minh ở eo biển Hormuz
Lần gần nhất ông Trump buồn đến vậy là khi thua trước Joe Biden trong cuộc bầu cử năm 2020.
Không nêu đích danh quốc gia nào, nhưng ông Trump đã chỉ ra một trường hợp bị từ chối rõ ràng. “Chúng tôi có một số quốc gia với 45.000 binh lính… bảo vệ họ khỏi nguy hiểm và chúng tôi đã làm rất tốt,” ông nói.
Điều này rõ ràng ám chỉ Hàn Quốc, nơi mà con số quân đồn trú của Mỹ tương ứng. Truyền thông Trung Quốc từ những ngày đầu cuộc chiến đưa ra phân tích dự báo nền kinh tế nước này sẽ "sụp đổ" trước tiên do sự phụ thuộc vào nguồn cung dầu mỏ qua eo biển Hormuz lên đến 90%.
“Và chúng tôi muốn biết, các ông có tàu quét mìn nào không?". Đáp lại: "Vâng, tôi không muốn dính líu vào chuyện này, thưa ngài.'” - Ông Trump tường thuật.
Tại Brussels, các bộ trưởng ngoại giao Liên minh châu Âu nhấn mạnh rằng họ không muốn leo thang chiến tranh, thận trọng ngay cả trong việc điều chỉnh lại nhiệm vụ hải quân hiện có ở Biển Đỏ để phục vụ cho tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng này.
Tại Nhật Bản, các quan chức cho biết không có kế hoạch điều tàu hộ tống các tàu chở dầu bị mắc kẹt. Tương tự, Anh cũng không cam kết thực hiện một nhiệm vụ hải quân toàn diện.
“Dĩ nhiên, mọi người đều lo ngại về tình hình ở eo biển Hormuz và tác động rộng hơn của cuộc chiến này đến giá năng lượng”, Bộ trưởng Lao động và Phúc lợi xã hội Anh Pat McFadden phát biểu thay mặt chính phủ hôm thứ Hai. “Nhưng điều quan trọng cần nhớ là chúng ta không hề muốn trở thành một bên tham chiến trong cuộc chiến này.”
Ngoại trưởng Luxembourg, Xavier Bettel, đã thẳng thắn hơn: "Tôi không hề mong muốn bị tống tiền."
Các phản hồi này nhằm bác bỏ lập luận của Trump, người hôm Chủ nhật khẳng định các đồng minh của ông ở NATO và châu Á cần giúp vận chuyển dầu khí qua eo biển Hormuz, vốn đã bị đóng cửa kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua eo biển hẹp này.
Việc phong tỏa đã khiến giá năng lượng tăng vọt, làm các chính phủ lo ngại về lạm phát, suy thoái kinh tế và thậm chí là gián đoạn nguồn cung lương thực. Nhưng hôm thứ Hai, các quan chức cũng thận trọng về việc hỗ trợ các hoạt động của Trump, vốn đã khiến Tehran phóng tên lửa và máy bay không người lái khắp khu vực.
“Chúng ta không được làm bất cứ điều gì làm gia tăng thêm căng thẳng hoặc leo thang xung đột”, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares phát biểu tại Brussels. “Điều chúng ta cần là chấm dứt các vụ đánh bom và phóng tên lửa nhằm vào tất cả các quốc gia ở Trung Đông, và quay trở lại bàn đàm phán.”
Ông Trump sốc trước câu trả lời của châu Âu
Trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông Trump đã trực tiếp chỉ trích các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), cảnh báo rằng liên minh quân sự này sẽ có một “tương lai rất tồi tệ” nếu các thành viên không hỗ trợ Mỹ trong vấn đề Iran.
Những lời công kích mới của tổng thống nhằm vào tổ chức xuyên Đại Tây Dương này đã nhận được phản ứng khá thờ ơ từ các quan chức châu Âu hôm thứ Hai.
“Tôi không thấy NATO đã đưa ra bất kỳ quyết định nào theo hướng này hoặc có thể bị quy trách nhiệm về eo biển Hormuz”, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul phát biểu trước cuộc họp các ngoại trưởng EU tại Brussels.
Ông Bettel cảnh báo rằng NATO có mặt để phản ứng khi các thành viên bị tấn công, chứ không phải để đáp ứng mọi yêu cầu phòng thủ hoặc quân sự.
“Tôi muốn nhắc lại rằng không ai trong chúng ta bị tấn công trực tiếp,” ông nói. “Hiện tại không có cơ sở nào để viện dẫn Điều 5,” ông nói thêm, đề cập đến điều khoản phòng thủ tập thể của liên minh.
Một số người vẫn sẵn lòng lắng nghe Trump nếu ông ấy trình bày một kế hoạch với NATO. “Chúng ta phải xem xét và cân nhắc vấn đề này,” Ngoại trưởng Litva Kestutis Budrys nói với đài Bloomberg TV trong một cuộc phỏng vấn ở Brussels. “Tôi mong muốn có một cuộc thảo luận chuyên sâu trong khuôn khổ NATO.”
Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski đồng ý: “Nếu NATO yêu cầu thảo luận về vấn đề này, tất nhiên chúng tôi sẽ xem xét vì sự tôn trọng và thiện cảm đối với các đồng minh của chúng tôi.”
Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, là một trong số ít những người thúc đẩy khối này chuyển hướng nguồn lực khu vực sang eo biển Hormuz. Cụ thể, bà khuyến khích các quốc gia thành viên xem xét mở rộng sứ mệnh hải quân Aspides, vốn được khởi động vào năm 2024 sau khi lực lượng Houthi tấn công các tàu vận tải ở Biển Đỏ gần đó.
“Nếu muốn đảm bảo an ninh trong khu vực này, cách dễ nhất là tận dụng các biện pháp hiện có và có thể điều chỉnh một chút,” Kallas nói. Tuy nhiên, đây chỉ là lời phát biểu của một quan chức gần như không có thực quyền.
Mặc dù các tàu thuộc nhiệm vụ Aspides hiện được phép di chuyển trong eo biển Hormuz, nhưng nhiệm vụ của chúng không cho phép chúng làm nhiều hơn thế, chỉ là ...di chuyển.
Các quốc gia EU sẽ phải nhất trí thông qua việc thay đổi các chỉ thị này, điều này có thể rất khó khăn. Trong một cuộc phỏng vấn với đài ARD hôm Chủ nhật, Bộ trưởng Ngoại giao Đức - Johann Wadephul cho biết ông "rất hoài nghi rằng việc mở rộng chiến dịch Aspides ở eo biển Hormuz sẽ dẫn đến an ninh tốt hơn" và rằng Đức "sẽ không tham gia vào cuộc tranh chấp này".
Tương tự, Ý hiện cũng không ủng hộ việc tái sử dụng nhiệm vụ Aspides để bảo vệ eo biển Hormuz. Nước này hiện có một tàu tham gia nhiệm vụ này.
“Nhiệm vụ Biển Đỏ cần được tăng cường ngay trong khu vực Biển Đỏ, nhưng việc thay đổi nó rất phức tạp”, Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani cho biết hôm thứ Hai. “Chúng tôi cho rằng hiện tại, việc duy trì nhiệm vụ này ở Biển Đỏ là đúng đắn.”
Ngay cả khi các nước EU không điều hướng lại chiến dịch Aspides, họ vẫn có thể sẵn sàng cam kết thêm nguồn lực cho khu vực này, một nhà ngoại giao EU cho biết. Hiện tại, Pháp đã gửi thêm hai tàu để tăng cường cho chiến dịch Aspides.
Bà Kaja Kallas cho biết các quốc gia cũng đang xem xét khả năng thành lập một "liên minh tự nguyện" cho khu vực này. "Chúng ta cũng cần xem xét phương án nhanh nhất để mở cửa eo biển Hormuz là gì," bà nói thêm.
Nhưng, như đã thấy, chẳng có quốc gia nào "tự nguyện" vương vào mớ hỗn độn mà nước Mỹ, dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Trump đang tạo ra ở Trung Đông cùng với Israel.
