GS Laurent Pujo-Menjouet, Đại học Lyon I (Pháp), cùng nhóm nghiên cứu đã phát triển những mô hình xem mối quan hệ tình cảm như một hệ động lực, tức một hệ thống liên tục thay đổi theo thời gian, chịu tác động của chính các thành phần bên trong cũng như những tác động từ bên ngoài.

Trong cuốn sách Love! Valour! Equations! (Tình yêu! Lòng dũng cảm! Phương trình!), Pujo-Menjouet viết rằng, không có “phép màu” bí ẩn nào bảo đảm một tình yêu sẽ kéo dài. Nhưng chính việc có thể tìm thấy những quy luật phía sau sự thay đổi của cảm xúc lại khiến vấn đề trở nên thú vị.

GS Pujo-Menjouet giải thích. “Chúng tôi không cố gắng dự đoán bạn sẽ yêu ai, mà muốn hiểu tại sao một số cặp đôi vẫn ổn định trước những cú sốc không thể tránh khỏi của cuộc sống, trong khi những cặp khác dần xa nhau”.

Một trong những ý tưởng quan trọng nhất của mô hình là ngưỡng ổn định. Hãy hình dung tình cảm dành cho nhau giống như một quả bóng nằm trong một chiếc bát. Khi chiếc bát đủ sâu, quả bóng có thể bị đẩy lệch bởi một cú tác động nhưng rồi vẫn quay trở lại vị trí cân bằng.

Nhưng nếu hệ thống trở nên quá yếu, chỉ một tác động nữa cũng có thể khiến nó rời khỏi trạng thái ổn định. GS Pujo-Menjouet cho rằng các mối quan hệ cũng có thể có một ngưỡng như vậy.

Nếu tình cảm giảm xuống dưới ngưỡng và duy trì ở đó, mô hình dự đoán mối quan hệ sẽ có xu hướng suy giảm và cuối cùng dẫn tới chia tay. Ngược lại, việc nhận ra mình đang tiến gần “vùng nguy hiểm” có thể giúp hai người chủ động điều chỉnh.

Đây không phải ý tưởng hoàn toàn mới. Từ nhiều thập niên trước, nhà tâm lý học John Gottman đã ghi nhận và mã hóa hành vi của các cặp đôi trong những cuộc trò chuyện, sau đó chuyển chúng thành dữ liệu và đồ thị.

Gottman cùng các cộng sự, trong đó có nhà toán học James Murray, đã phát triển các mô hình phương trình mô tả cách hành vi của một người tác động đến phản ứng tiếp theo của người kia.

Các nghiên cứu sau đó còn bổ sung yếu tố độ trễ cảm xúc. Một người không nhất thiết phản ứng ngay lập tức sau một câu nói gây tổn thương. Khoảng thời gian suy nghĩ trước khi phản ứng có thể khiến xung đột dịu xuống hoặc ngược lại, khiến nó trở nên nghiêm trọng hơn.

Mô hình mới tập trung vào 3 lực chính. Thứ nhất là sự hấp dẫn và tình cảm. Thứ hai là sự suy giảm tự nhiên của cảm xúc theo thời gian. Và thứ ba là cách mỗi người phản ứng trước cảm xúc và hành động của đối phương.

Ba yếu tố này kết hợp với nhau quyết định khả năng một mối quan hệ chống chịu trước stress, tranh cãi và những biến cố của cuộc sống. Điều đáng chú ý là các nhà nghiên cứu không cho rằng một mối quan hệ tốt là mối quan hệ không bao giờ cãi nhau.

“Điều quan trọng không phải là các cặp đôi có tranh cãi hay không”, Pujo-Menjouet nói. “Mà là liệu họ có đủ khả năng phục hồi để trở lại trạng thái cân bằng sau đó hay không.”

Một hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn là kết hợp mô hình toán học với trí tuệ nhân tạo. AI có thể phân tích những thay đổi trong cách hai người tương tác, nhận ra khi một mối quan hệ đang chuyển từ trạng thái ổn định sang bất ổn và đưa ra cảnh báo sớm.

Pujo-Menjouet gọi ý tưởng này là: "Một dạng “GPS cho mối quan hệ”, nó không quyết định bạn nên yêu ai, mà cho biết bạn đang ở đâu, đang đi theo hướng nào và có thể điều chỉnh ra sao.

Con người cũng có thể thay đổi, học cách giao tiếp tốt hơn, đi trị liệu hoặc đơn giản là quyết định cho nhau thêm một cơ hội. Vì vậy, toán học chỉ có thể chỉ ra xu hướng, chứ không thể quyết định tương lai.