Từ viêm phổi đến viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một trong những tác nhân gây nhiễm trùng nguy hiểm ở trẻ em. Vi khuẩn này không chỉ gây viêm phổi, viêm tai giữa mà còn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não với nguy cơ tử vong và di chứng lâu dài.

BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh, Phó khoa Khám theo yêu cầu, Sức khỏe trẻ em, Bệnh viện Nhi Đồng 2 cho biết, phế cầu khuẩn là tác nhân hàng đầu gây các bệnh nhiễm trùng hô hấp và nhiễm trùng xâm lấn ở trẻ em. Đặc biệt, bệnh có thể diễn tiến nhanh, trong khi hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, khiến việc kiểm soát nhiễm trùng gặp nhiều khó khăn.

Phế cầu khuẩn thường cư trú ở vùng mũi họng. Khi gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào bảo vệ của cơ thể, gây bệnh tại đường hô hấp hoặc xâm nhập vào máu và các cơ quan khác.

Trong đó, viêm phổi là một trong những bệnh lý đáng lo ngại. Phế cầu khuẩn có thể gây tổn thương phế nang, khiến trẻ sốt cao, ho, khó thở, thậm chí nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp.

Nguy hiểm hơn là viêm màng não do phế cầu. Theo bác sĩ, bệnh có thể khó nhận biết ở giai đoạn đầu vì triệu chứng dễ nhầm lẫn với sốt hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ có nguy cơ tử vong hoặc phải đối mặt với những di chứng lâu dài như điếc, mù, động kinh và chậm phát triển trí tuệ.

Một biến chứng nghiêm trọng khác là nhiễm khuẩn huyết. Khi vi khuẩn xâm nhập vào hệ tuần hoàn, tình trạng nhiễm trùng có thể lan rộng, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.

Bên cạnh đó, phế cầu còn là tác nhân gây viêm tai giữa cấp, bệnh thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi. Trẻ có thể đau tai, sốt, chảy mủ tai. Những trường hợp bệnh tái phát hoặc điều trị không hiệu quả có nguy cơ tổn thương màng nhĩ, ảnh hưởng đến thính lực.

Vì sao trẻ nhỏ dễ mắc bệnh nặng?

Có ba yếu tố chính khiến nhiễm phế cầu ở trẻ nhỏ có thể diễn tiến nghiêm trọng.

Thứ nhất, hệ miễn dịch của trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện. Khả năng tạo kháng thể bảo vệ trước vỏ polysaccharide của phế cầu còn hạn chế, khiến cơ thể khó chống lại vi khuẩn.

Thứ hai, một số chủng phế cầu có độc lực và khả năng xâm lấn mạnh. BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh lưu ý, các chủng như tuýp huyết thanh 19A và 3 có thể gây bệnh nặng, vượt qua hàng rào bảo vệ niêm mạc hô hấp và xâm nhập vào các cơ quan như não, màng não.

Đáng chú ý, tình trạng phế cầu kháng kháng sinh đang tạo thêm thách thức cho công tác điều trị. Một số chủng đã kháng nhiều loại kháng sinh thông dụng, khiến lựa chọn thuốc điều trị bị hạn chế, nguy cơ thất bại điều trị và biến chứng tăng lên. Vì vậy, phụ huynh không nên tự ý mua kháng sinh hoặc sử dụng thuốc cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tiêm vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng

Theo BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh, tiêm vắc xin phế cầu là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh do những chủng phế cầu có trong vắc xin gây ra, đặc biệt là các bệnh nhiễm trùng xâm lấn như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và viêm phổi nặng.

Vắc xin kích thích cơ thể tạo kháng thể chống lại phế cầu khuẩn, qua đó góp phần giảm nguy cơ nhập viện, điều trị tích cực hoặc phải thở máy do biến chứng viêm phổi. Tiêm chủng cũng giúp hạn chế viêm tai giữa cấp, giảm số lần trẻ phải sử dụng kháng sinh và nguy cơ phải can thiệp chích rạch màng nhĩ.

Một lợi ích khác là giảm khả năng mang và lây truyền các chủng phế cầu có trong vắc xin tại vùng mũi họng, góp phần bảo vệ những người xung quanh, nhất là trẻ sơ sinh chưa đến tuổi tiêm chủng và người cao tuổi có bệnh nền.

Hiện có các loại vắc xin phế cầu được đề cập tại Bệnh viện Nhi Đồng 2 gồm Prevenar 13, Vaxneuvance (phế cầu 15) và Prevenar 20. Số mũi tiêm và khoảng cách giữa các mũi phụ thuộc vào loại vắc xin, độ tuổi bắt đầu tiêm và tình trạng tiêm chủng của trẻ.

Thông thường, trẻ bắt đầu tiêm từ 6 tuần tuổi. Trẻ dưới 7 tháng tuổi có thể cần phác đồ 4 mũi; nhóm 7 đến dưới 12 tháng tuổi thường cần 3 mũi; trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi thường cần 2 mũi và trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên có thể chỉ cần một mũi. Tuy nhiên, lịch cụ thể có sự khác biệt giữa từng loại vắc xin, do đó phụ huynh cần được bác sĩ tư vấn trước khi tiêm.

Trễ lịch tiêm không đồng nghĩa phải tiêm lại từ đầu

Một vấn đề nhiều phụ huynh quan tâm là trẻ đã tiêm một hoặc vài mũi nhưng bị chậm lịch thì có phải bắt đầu lại phác đồ hay không.

Theo hướng dẫn của Bệnh viện Nhi Đồng 2, trẻ chậm lịch tiêm phế cầu vẫn có thể tiêm bù. Thông thường, trẻ không phải tiêm lại từ đầu mà được tiếp tục các mũi còn thiếu theo lịch sử tiêm chủng.

Đáng chú ý, số mũi cần tiêm bù được xác định theo độ tuổi hiện tại của trẻ, không phải độ tuổi khi bắt đầu tiêm. Chẳng hạn, trẻ đã tiêm một mũi lúc 4 tháng tuổi nhưng đến 13 tháng tuổi mới quay lại tiêm, có thể được chuyển sang phác đồ của nhóm tuổi từ 12 đến dưới 24 tháng. Theo ví dụ của bệnh viện, trẻ chỉ cần tiêm thêm một mũi để hoàn tất phác đồ.

Khoảng cách tối thiểu giữa các mũi vẫn phải được bảo đảm theo hướng dẫn của từng loại vắc xin. Vì vậy, khi phát hiện trẻ bị trễ lịch, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để bác sĩ kiểm tra sổ tiêm và chỉ định lịch tiêm bù phù hợp.

Vắc xin phế cầu không thay thế vắc xin cúm

BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh cũng lưu ý, vắc xin phế cầu và vắc xin cúm phòng ngừa hai nhóm tác nhân gây bệnh khác nhau nên không thể thay thế cho nhau.

Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, trong khi vắc xin cúm phòng bệnh cúm mùa do virus cúm gây ra.

Đặc biệt, sau khi mắc cúm, niêm mạc đường hô hấp có thể bị tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phế cầu gây nhiễm trùng thứ phát, trong đó có viêm phổi và viêm tai giữa.

Do đó, tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin theo khuyến cáo là cách giúp trẻ chủ động phòng ngừa hai nhóm bệnh nguy hiểm, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Mời quý độc giả theo dõi video: Người trẻ từ bỏ giấc mơ mua nhà vì lãi suất cao hay đang chờ thời cơ