Loài ruồi kỳ lạ không cần vỗ cánh vẫn bay, bí mật nằm ở… đôi chân

Tâm Anh (TH) 09/04/2026 06:52

Không giống các loài côn trùng phải liên tục vỗ cánh, ruồi hạc ma sử dụng chiến lược bay thụ động bằng cách xòe chân tạo lực cản và lực nâng.

Tại Hội nghị nghiên cứu vật lý quy mô toàn cầu APS Global Physics Summit, các nhà khoa học đã trình bày một cơ chế bay độc đáo của ruồi hạc ma. Đây là một loài côn trùng nhỏ bé nhưng có cách di chuyển độc đáo khiến giới vật lý bất ngờ.

Theo nhóm nghiên cứu, ruồi hạc ma không giống phần lớn các loài côn trùng trên thế giới phải liên tục vỗ cánh để duy trì độ cao. Thay vào đó, chúng có thể bay với đôi cánh gần như bất động. Khả năng bay của ruồi hạc ma đến từ đôi chân.

Trong điều kiện không khí tĩnh, ruồi hạc ma vẫn vỗ cánh như bình thường để cất cánh. Tuy nhiên khi gặp luồng gió thổi lên, chúng chuyển sang chiến lược di chuyển hoàn toàn khác. Đó là việc chúng xòe 6 chân dài thành hình nón ngược, giống như một chiếc ô bị lật.

Việc làm trên giúp tăng lực cản không khí, tạo ra một dạng lực nâng thụ động, tương tự cách hạt bồ công anh bay trong gió. Nhờ đó, ruồi hạc ma có thể "trôi" trên không mà không cần tiêu tốn nhiều năng lượng như khi sử dụng cánh để bay.

Nhà vật lý Sarahi Arriaga-Ramirez nhận định ruồi hạc ma có chiến lược di chuyển đặc biệt như trên là vì loài côn trùng này có vòng đời trưởng thành rất ngắn và gần như không ăn. Điều này đồng nghĩa với việc chúng có nguồn năng lượng cực kỳ hạn chế.

Ruồi hạc ma xòe chân đón gió để bay. Ảnh: Víctor Ortega Jiménez.

Không chỉ đơn giản là xòe 6 chân để thay đổi di chuyển, ruồi hạc ma còn có khả năng điều chỉnh hình dạng "chiếc ô" tùy theo điều kiện môi trường. Trong trường hợp gió mạnh, các chân của chúng thu lại thành hình nón hẹp hơn, giúp giảm lực cản và ổn định chuyển động. Ngược lại, trong trường hợp gió yếu, ruồi hạc ma xòe rộng các chân hơn để tăng lực nâng. Đây là một cơ chế thích nghi linh hoạt, cho phép tối ưu hóa việc bay trong các điều kiện môi trường khác nhau.

Các thí nghiệm sử dụng mô hình in 3D cho thấy hình nón hẹp có thể giảm lực cản khoảng 20% so với hình dạng mở rộng qua đó góp phần chứng minh rằng sự điều chỉnh này có ý nghĩa vật lý rõ ràng.

Chiến lược "đón gió bằng chân" của ruồi hạc ma đang truyền cảm hứng cho giới khoa học nghiên cứu, thiết kế các thiết bị bay siêu nhỏ, đặc biệt là robot bay tiết kiệm năng lượng.