Trong nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Science, các nhà khoa học cho biết những hóa thạch được tìm thấy ở đảo Vancouver (tỉnh British Columbia, Canada) và Hokkaido (Nhật Bản) thuộc về các loài bạch tuộc khổng lồ.
Giáo sư Yasuhiro Iba (Đại học Hokkaido) và là tác giả chính của nghiên cứu cho hay loài Nanaimoteuthis haggarti - một trong hai loài sinh vật mới được công bố, có thể là một trong những động vật không xương sống lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất khi có thể dài tới 19m. Loài mực khổng lồ đang giữ kỷ lục hiện nay chỉ đạt độ dài khoảng 12m.
Không những vậy, hai loài bạch tuộc mới xác định còn được cho là ăn được những con mồi có lớp vỏ cứng. Dấu vết mài mòn trên những chiếc mỏ của loài bạch tuộc này cho thấy khả năng nghiền nát vỏ và xương. Theo nhóm nghiên cứu, Nanaimoteuthis nhiều khả năng đã dùng cơ thể khổng lồ và xúc tu dài để bắt mồi rồi dùng hàm khỏe để nghiền nát các cấu trúc cứng để tiêu hóa.
Trong kỷ Phấn trắng muộn, khi các loài bò sát biển săn mồi như Mosasaur và Elasmosaurus được cho là đã thống trị đại dương. Phát hiện mới cho thấy các động vật không xương sống như bạch tuộc cũng có thể nằm trong nhóm sinh vật săn mồi đỉnh cao. Điều này đồng nghĩa với việc các loài nhỏ hơn như cá, rùa biển và họ hàng của bạch tuộc hiện đại như Ammonite phải đối mặt với nhiều mối đe dọa hơn.
Giáo sư Tsujita cho biết thêm, các mỏ của những hóa thạch bị mài mòn nhiều hơn ở một phía, cho thấy loài vật to lớn này có thể có xu hướng săn mồi lệch về một bên, tương tự hiện tượng “thuận tay”, thường liên quan đến trí thông minh. Các loài bạch tuộc hiện đại được giới khoa học xác định là có trí tuệ phát triển cao.
Các hóa thạch được nghiên cứu là phần mỏ hoặc hàm của bạch tuộc, được tìm thấy trong các tầng đá tại đảo Vancouver và Hokkaido. Một số mẫu hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Courtenay và Trung tâm cổ sinh vật học ở Canada. Do cơ thể bạch tuộc chủ yếu là mô mềm nên chúng hiếm khi trở thành hóa thạch. Chỉ phần “mỏ”, được cấu tạo từ chitin - loại protein cũng có trong vỏ tôm và côn trùng, mới có khả năng được bảo tồn.
Chitin khó tách ra khỏi đá. Các phương pháp truyền thống để lấy được mẫu vật có thể làm hư hại chúng. Vì vậy, nhóm nghiên cứu đã áp dụng kỹ thuật gọi là “khai thác hóa thạch kỹ thuật số” (digital fossil mining), hay “chụp cắt lớp mài” (grinding tomography). Theo đó, các khối đá được giới nghiên cứu cắt thành từng lớp mỏng, chụp ảnh độ phân giải cao, sau đó tái dựng thành mô hình 3D bằng trí tuệ nhân tạo.
Nhờ phương pháp này, nhóm nghiên cứu xác định 2 loài Nanaimoteuthis không phải là loài mực ma cà rồng như nhận định trước đây, mà là bạch tuộc có vây. Các loài bạch tuộc có vây hiện nay, như Grimpoteuthis, chủ yếu sống ở vùng biển sâu, khác với các loài bạch tuộc không vây ở gần bờ biển quen thuộc hơn.
Các loài bạch tuộc trong nghiên cứu mới công bố được nhóm nghiên cứu xác định sống cách đây từ 100 đến 72 triệu năm. Chúng thường ăn những con mồi rất cứng khiến mỏ bị bào mòn theo thời gian.
Việc Nanaimoteuthis có đặc điểm khác biệt rõ rệt so với bạch tuộc hiện đại khiến giới nghiên cứu tò mò về quá trình tiến hóa của chúng. Họ hy vọng những nghiên cứu sâu hơn trong tương lai có thể làm sáng tỏ bí ẩn này.
