Gia tộc thổ ty tồn tại gần 800 năm
Gia tộc họ Vương ở Bình Vũ là một trong những dòng họ thổ ty có lịch sử lâu dài tại Tứ Xuyên (Trung Quốc). Dòng họ này bắt đầu từ thời Nam Tống, tiếp tục tồn tại qua các thời Nguyên, Minh, Thanh và kéo dài tới thời Dân Quốc, với lịch sử gần 800 năm.
Trong số các nhân vật của gia tộc, Vương Tỷ, thế hệ thổ ty thứ 10 (cách đây 500 năm), được nhắc đến như một nhân vật có ảnh hưởng tại địa phương. Ông từng tham gia bảo vệ khu vực Tùng Phan, nhiều lần đến kinh thành triều cống và được ban thưởng. Tại vùng cai quản, ông cho xây dựng trường học, sửa đường, khai khẩn đất hoang và góp phần xây dựng chùa Báo Ân ở Bình Vũ, công trình thường được ví như “cung điện giữa núi”.
Khu mộ của gia đình Vương Tỷ được phát hiện vào năm 1974 trong quá trình cải tạo đất nông nghiệp tại Tiểu Bình Sơn, huyện Cổ Thành, Bình Vũ. Các cơ quan quản lý và bảo tồn di tích của tỉnh Tứ Xuyên cùng địa phương sau đó tiến hành khai quật khẩn cấp.
Đến năm 1979, một đợt khai quật khác được thực hiện tại khu mộ vợ chồng Vương Giám. Tổng cộng, các cuộc khai quật đã phát hiện 396 hiện vật gồm vàng, bạc, ngọc, gốm sứ, đồng, cùng các đồ chạm khắc và văn bản khắc trên đá. Số hiện vật này giúp giới nghiên cứu hình dung rõ hơn đời sống của tầng lớp thổ ty Tây Nam trong thời Minh.
Trang sức vàng bạc cho thấy sự giàu có của tầng lớp thổ ty
Một trong những nhóm hiện vật nổi bật nhất là đồ vàng bạc được tìm thấy trong các ngôi mộ của phụ nữ thuộc gia tộc Vương Tỷ. Bộ sưu tập gồm nhiều loại trâm cài, đồ trang sức tóc, hoa tai, nhẫn và phụ kiện trang phục.
Đáng chú ý là các món trang sức được chế tác với nhiều chủ đề phong phú như hoa sen, rồng, kỳ lân, chim phượng, tiên nhân, Bồ Tát hay các hình tượng mang ý nghĩa trường thọ. Một số hiện vật kết hợp hình ảnh Phật giáo với Đạo giáo, phản ánh sự giao thoa tín ngưỡng và thẩm mỹ trong xã hội thời Minh.
Các loại hoa tai hình hồ lô bằng vàng, vàng kết hợp ngọc, nhẫn hình sư tử, uyên ương hay nhẫn gắn đá quý cho thấy kỹ thuật chế tác tinh xảo. Trong đó, những món sử dụng đá quý như ngọc lam và các phụ kiện bằng vàng được xem là dấu hiệu cho thấy địa vị kinh tế của chủ nhân.
Nhiều phụ kiện trang phục cũng được chế tác cầu kỳ, như khóa thắt lưng hình kỳ lân, mặt ngọc hình quả đào, đồ đeo hình đèn lồng hoặc uyên ương. Kỹ thuật kim ty với những sợi vàng mảnh được sử dụng để tạo ra các món trang sức có kết cấu rỗng, tinh vi.
Chạm khắc đá tái hiện đời sống và nghi lễ
Bên cạnh vàng bạc, hệ thống phù điêu đá trong các khu mộ Vương Tỷ và Vương Tường cũng đặc biệt đáng chú ý. Các tác phẩm tiếp nối truyền thống chạm khắc mộ đá ở Tứ Xuyên từ thời Nam Tống, đồng thời đưa vào nhiều mô típ cát tường phổ biến của thời Minh.
Trên các mảng phù điêu xuất hiện hình ảnh chủ nhân ngôi mộ, người hầu nam nữ, các thị nữ cầm quạt, cùng nhiều cảnh sinh hoạt. Những hình tượng phi thiên, song long hí châu, tiên hạc, sư tử, nhạc công và võ sĩ tạo nên hệ thống trang trí phong phú.
Đặc biệt, nhóm hoa văn bát bảo gồm san hô, phương thắng, thỏi bạc, tiền tròn, sừng tê giác và thỏi vàng phản ánh những biểu tượng may mắn phổ biến trong nghệ thuật dân gian thời Minh.
Một số phiến đá còn khắc chiếu thư, sắc phong và địa khoán. Nội dung ghi lại thời điểm an táng, quan hệ gia tộc và những thông tin liên quan đến sắc phong của triều đình nhà Minh. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử gia tộc thổ ty Long Châu.
Gốm sứ cho thấy mạng lưới giao thương rộng
Nhóm ngọc, gốm sứ và đồ đồng tiếp tục mở rộng bức tranh về đời sống vật chất của gia đình thổ ty. Các hiện vật ngọc gồm ngọc bội hình cá đôi, vòng ngọc, ngọc bích, khóa thắt lưng bằng thanh ngọc và nhiều bộ đai ngọc. Một số đồ trang sức kết hợp ngọc với mã não đỏ, ngọc lam và vàng, cho thấy xu hướng sử dụng vật liệu quý trong tầng lớp quyền quý.
Nhiều hiện vật gồm đĩa thanh hoa trang trí tùng, trúc, mai; bát hoa văn sóng nước và lá chuối; đồ men xanh cùng các loại bình, lư, vò và chân nến. Một số bình mai men đỏ xanh được đánh giá là khá hiếm, có giá trị nghiên cứu đối với đồ gốm dân dụng thời Cảnh Thái và Thiên Thuận.
Việc phát hiện số lượng lớn gốm sứ có nguồn gốc từ Cảnh Đức Trấn trong một khu mộ nằm sâu ở Tây Bắc Tứ Xuyên cho thấy hàng hóa từ khu vực Trung Nguyên đã được vận chuyển vào vùng Tây Nam. Qua đó, các hiện vật cung cấp thêm bằng chứng về mạng lưới thương mại và trao đổi vật chất giữa các khu vực thời Minh.
Đồ đồng phản ánh tín ngưỡng và nghi lễ
Đồ đồng trong khu mộ gồm gương đồng, lư dùng trong nghi lễ, bình, đồ trang trí quan tài và các phụ kiện kiến trúc. Một số gương có hoa văn thần thú, nho và hình bát quái kết hợp 12 con giáp, phản ánh những quan niệm tín ngưỡng phổ biến.
Các loại lư ba chân, bình đồng và đồ lễ cho thấy vai trò của nghi thức thờ cúng trong đời sống của tầng lớp thổ ty. Đặc biệt, các vòng và tay nắm quan tài mạ vàng có kỹ thuật đúc tương đối hoàn chỉnh, cung cấp thêm tư liệu về trình độ luyện kim và chế tác đồ đồng thời Minh.
