AP đưa tin ngày 25/9, Tehran đề xuất mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này trong vòng 7 ngày nếu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của Iran, miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với việc bán dầu của nước này cũng như tuân thủ lệnh ngừng bắn.
Đề xuất mới nhất tương tự Bản ghi nhớ đạt được hồi tháng 6/2026?
Theo nguồn tin, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã trình bày chi tiết đề xuất này trong một cuộc gặp riêng hôm 24/9 bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, Mỹ.
Trita Parsi, Phó Chủ tịch điều hành của Viện nghiên cứu Quincy Institute, cho biết Ngoại trưởng Araghchi gợi ý rằng một thỏa thuận sớm đạt được sẽ có lợi cho Tổng thống Mỹ Donald Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Thỏa thuận này cũng sẽ giảm bớt áp lực kinh tế khổng lồ đối với Tehran khi Washington áp đặt thêm các lệnh trừng phạt.
Hiện chưa có bình luận nào từ phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc hoặc các quan chức Iran khác. Một người quen thuộc với vấn đề này nói với hãng AP rằng Ả Rập Xê Út tỏ ra hoài nghi về nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận mới nhất.
Đề xuất này, được các nhà trung gian chuyển đến Mỹ, rất giống với cái gọi là Bản ghi nhớ đạt được giữa Mỹ và Iran hồi tháng 6, nhưng với tiến độ nhanh hơn. Trước đó, thỏa thuận đạt được hồi tháng 6 đã nhanh chóng đổ vỡ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không vội vàng đạt được thỏa thuận, ngay cả khi giá dầu cao đang gây ra tình trạng lạm phát.
“Nếu Tổng thống Trump cho rằng thỏa thuận này đáng giá và có thể mang lại lợi ích chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và giảm giá xăng, có lẽ chúng ta sẽ thấy sự linh hoạt chưa từng thấy trong những tuần tới”, Trita Parsi nói.
Tuy nhiên, Trita Parsi hoài nghi về đề xuất này, đặc biệt là về khả năng Iran chỉ đơn thuần muốn "câu giờ" để xuất khẩu thêm dầu và giảm bớt khó khăn kinh tế.
Hoạt động ngoại giao đang được khôi phục
Trong một động thái ngoại giao mới nhất, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã tiếp đón Thủ tướng Qatar vào sáng ngày 25/9. Qatar đóng vai trò trung gian hòa giải quan trọng, bao gồm cả trong các cuộc đàm phán gián tiếp kéo dài nhiều giờ giữa Iran và Mỹ tại Liên Hợp Quốc tuần này.
Hiện chưa rõ Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Araghchi sẽ ở lại Mỹ bao lâu sau khi ông Pezeshkian phát biểu tại kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hôm 23/9, kết thúc bài phát biểu bằng tuyên bố rằng Iran vẫn sẵn sàng cho các hoạt động ngoại giao.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết: "Nếu có cơ hội trao đổi ý tưởng và thông điệp, chúng tôi sẽ làm".
Trước đó trong tháng này, các nhà lãnh đạo vùng Vịnh dự kiến sẽ họp tại Oman để thảo luận về một thỏa thuận đang được hình thành giữa Oman và Iran về eo biển Hormuz. Tuy nhiên, cuộc họp đã bị hủy bỏ sau khi Ả Rập Xê Út đề nghị sửa đổi, và Iran chỉ chấp nhận một số điều khoản sửa đổi, nguồn tin cho biết.
Đề xuất có bao gồm cuộc xung đột ở Yemen?
Hiện chưa rõ đề xuất có bao gồm điều khoản liên quan đến cuộc xung đột đang diễn ra giữa Ả Rập Xê Út và lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen hay không.
Iran dường như cho rằng khả năng đe dọa eo biển Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ - một điểm nghẽn thương mại khác - do lực lượng Houthi gia tăng có thể mang lại lợi thế cho Iran trên bàn đàm phán (với Mỹ).
Thiếu tướng Yahya Rahim Safavi, cố vấn quân sự của Lãnh tụ tối cao Iran, nói với truyền hình nhà nước rằng Mỹ “đang đối mặt với một vấn đề mới là eo biển Bab el-Mandeb”.
“Tôi nghĩ quá trình đang diễn ra có lợi cho chúng ta và Mỹ sẽ buộc phải chấp nhận các điều kiện của Iran”, Thiếu tướng Yahya Rahim Safavi nói.
Một nguồn tin thân cận với vấn đề này tiết lộ, trước sự gia tăng các cuộc tấn công gần đây của lực lượng Houthi, Ả Rập Xê Út tỏ ra hoài nghi về nỗ lực mới nhất của Iran trong việc thúc đẩy một thỏa thuận với Mỹ.
Theo nguồn tin giấu tên, Ả Rập Xê Út, cùng với các quốc gia vùng Vịnh khác, đã kêu gọi nối lại đàm phán trong suốt mùa hè, cho rằng họ có thể chấp nhận một thỏa thuận trao cho Iran vai trò tạm thời trong việc quản lý eo biển Hormuz.
Nhưng tính toán của Ả Rập Xê Út đã thay đổi trước đà tiến quân lực lượng Houthi gần đây.
>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ - Iran đạt thỏa thuận khung hồi tháng 6/2026
