Hiện tượng ấy được gọi là phát quang sinh học (bioluminescence) và nấm phát sáng có lẽ là một trong những ví dụ kỳ thú nhất của nó. Ánh sáng thường có màu xanh lục hoặc xanh lam, đủ để những cây nấm nổi bật giữa nền rừng tối. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy nấm phát sáng thuộc bộ Agaricales và hiện đã biết hơn 130 loài, phân bố trong năm dòng tiến hóa khác nhau.

Ảnh: Pinterest

Một trong những cái tên nổi tiếng nhất là Mycena chlorophos, loài nấm nhỏ với mũ mỏng, thường mọc trên gỗ mục ở các khu rừng ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Khi trời tối, cả mũ và phiến nấm có thể phát ra ánh sáng xanh lục dịu dàng. Đây cũng là một trong những loài Mycena phát sáng nổi tiếng nhất, và các nhà nghiên cứu đã ghi nhận nhiều loài Mycena có khả năng phát quang.

Một “ngôi sao” khác là Panellus stipticus, thường được gọi là nấm Panellus phát sáng. Không chỉ thể quả mà sợi nấm (mycelium) của nó cũng có thể phát sáng. Điều này khiến những khúc gỗ mục trong rừng đôi khi trông như đang có một lớp ánh sáng xanh yếu ớt ẩn bên trong.

Ảnh: sciencelearn.org

Nhóm Omphalotus lại có những đại diện trông ấn tượng hơn nhiều. Omphalotus nidiformis, thường được gọi là “ghost fungus” ở Australia, có thể tạo ra ánh sáng xanh lục trong bóng tối. Một số loài họ hàng như Omphalotus olearius và O. illudens được gọi bằng cái tên rất gợi hình: “jack-o'-lantern mushroom”, tức “nấm đèn bí ngô”. Tuy nhiên, vẻ ngoài phát sáng không đồng nghĩa với ăn được; nhiều loài Omphalotus chứa độc tố và có thể gây ngộ độc.

Nhưng tại sao nấm lại phát sáng? Về cơ bản, chúng sử dụng một hệ thống phản ứng hóa học liên quan đến luciferin và luciferase, tạo ra năng lượng dưới dạng ánh sáng. Một giả thuyết cho rằng ánh sáng có thể giúp thu hút côn trùng và các động vật nhỏ, từ đó hỗ trợ việc phát tán bào tử; tuy nhiên, ý nghĩa sinh thái chính xác của hiện tượng này vẫn đang được nghiên cứu.

Ảnh: nationalgeographic

Điều thú vị hơn nữa là số lượng nấm phát sáng được biết đến đang tăng nhanh. Một nghiên cứu gần đây cho thấy số loài được ghi nhận đã tăng hơn gấp đôi chỉ trong khoảng 15 năm, từ 64 lên 132 loài. Điều đó gợi ý rằng những khu rừng tối còn có thể che giấu rất nhiều “ngọn đèn sống” mà khoa học chưa từng biết tới.