Chương trình hành động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thời gian tới đặt ra yêu cầu phát huy mạnh mẽ vai trò của đội ngũ trí thức, khoa học công nghệ và phản biện chính sách. Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần tạo ra cơ chế thực chất để quy tụ nhân tài, phát huy sức mạnh trí thức và đưa khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển đất nước.
Để đất nước hùng cường, phải dựa vào khoa học công nghệ
Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tạo ra bước phát triển đột phá trong giai đoạn mới. Dù đất nước đã có nhiều chuyển biến tích cực, song khoảng cách về năng suất, năng lực cạnh tranh và quy mô kinh tế so với nhiều quốc gia trong khu vực vẫn còn khá lớn.
“Tôi có điều kiện đi nhiều nơi trên thế giới và càng đi càng thấy người Việt Nam rất giỏi, đất nước có rất nhiều tiềm năng. Nhưng nhìn thẳng vào thực tế thì GDP của Việt Nam vẫn còn thấp hơn nhiều nước trong khu vực, trong khi nguồn lực của chúng ta không hề nhỏ”, ông nói.
Theo GS Đức, điểm khác biệt rất lớn của kỳ Đại hội lần này là khát vọng dân tộc không chỉ dừng ở mục tiêu ‘ấm no, hạnh phúc’ mà phải hướng tới ‘giàu mạnh và hùng cường’. Khi góp ý cho văn kiện Đại hội, ông đã đề xuất cần đưa ra được những chính sách khơi dậy khát vọng dân tộc, để trong 5 năm tới Việt Nam phải thực sự giàu mạnh và hùng cường. Đó không chỉ là khát vọng của cá nhân ông mà còn là khát vọng của nhân dân, của đội ngũ trí thức.
Để hiện thực hóa khát vọng ấy, khoa học công nghệ phải trở thành động lực trung tâm của phát triển. “Khoa học công nghệ chính là nền tảng để đất nước bứt phá. Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, nếu chúng ta không làm chủ được công nghệ lõi thì không thể bảo đảm được an ninh quốc gia”, ông nhấn mạnh.
Muốn đất nước phát triển thì phải phát triển con người và phát huy trí tuệ Việt Nam
Nhưng để làm chủ công nghệ lõi thì phải có đội ngũ trí thức làm chủ khoa học cơ bản. "Có tiền cũng không thể mua được điều đó. Vì thế, tôi rất mong muốn vai trò của trí thức, vai trò của khoa học công nghệ phải được nhấn mạnh hơn trong các văn kiện của Mặt trận, cộng hưởng với tinh thần của Nghị quyết 57 và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng", ông chia sẻ.
Phong trào thì có nhiều, nhưng vấn đề là chọn đúng điểm nhấn. Và điểm nhấn lớn nhất hiện nay phải là khoa học công nghệ, là phát huy nguồn lực trí thức để đất nước cất cánh.
Để làm được điều đó, GS Nguyễn Đình Đức cho rằng cần đổi mới cơ chế tập hợp trí thức. “Không chỉ dừng ở hội thảo, hội nghị hay mời đến phát biểu rồi thôi, mà phải xây dựng được một mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học uy tín, tâm huyết, có tâm và có tầm. Khi đất nước đối mặt với những vấn đề lớn, nóng và khó nhất thì phải huy động được ngay đội ngũ ấy để đưa ra giải pháp đúng đắn nhất”, GS Nguyễn Đình Đức chia sẻ.
Cùng với đó, theo GS Nguyễn Đình Đức là cơ chế đặt hàng cũng phải thay đổi. Không chỉ dừng ở việc góp ý, mà phải có những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, có nguồn lực để triển khai. Ông rất tâm đắc với tinh thần ‘tính khoa học’ được nhấn mạnh tại Đại hội vừa rồi. Đường lối, chính sách muốn đi vào cuộc sống thì phải dựa trên khoa học, mà muốn có khoa học thì phải có nghiên cứu bài bản.
Cùng với đó, ông cho rằng không chỉ tập hợp mà còn phải thực sự hóa thân, đồng hành cùng trí thức. Ông lấy ví dụ, một giáo sư về vật liệu hay động lực học thì phải phát huy vai trò của mình để kết nối với những chuyên gia giỏi nhất thế giới, phục vụ cho sự phát triển khoa học công nghệ và quốc phòng của đất nước. Không thể chỉ dừng ở vận động hay phong trào.
Một vấn đề rất quan trọng nữa, là phải phát huy đội ngũ trí thức trẻ, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài. “Mặt trận cần trở thành không gian đoàn kết, cởi mở, dân chủ nhất để tập hợp mọi nguồn lực, để không tài năng nào bị bỏ sót, không sáng kiến nào bị lãng quên”, ông chia sẻ.
GS Đức cho rằng, công tác tư vấn của Mặt trận phải ‘sớm hơn, sâu hơn và trách nhiệm hơn’. ‘Sớm hơn’ nghĩa là phải huy động trí thức tham gia ngay từ đầu trong quá trình xây dựng chính sách, bởi mọi chính sách đều cần một triết lý phát triển rõ ràng. ‘Sâu hơn’ là phải có thảo luận thực chất, có nghiên cứu bài bản, có luận cứ khoa học chứ không chỉ góp ý hình thức. Và ‘trách nhiệm hơn’ là phải có cơ chế tiếp thu, phản hồi, giải trình để tạo ra sự đồng thuận xã hội.
Đặc biệt, theo GS Nguyễn Đình Đức, trong giai đoạn hiện nay, phát triển con người phải được đặt ở vị trí trung tâm. Bên cạnh các vấn đề về văn hóa, xã hội hay bảo vệ Tổ quốc, thì giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ phải là ưu tiên lớn. Bởi suy cho cùng, muốn đất nước phát triển thì phải phát triển con người và phát huy trí tuệ Việt Nam.
“Điều tôi mong mỏi nhất, và tôi nghĩ cũng là mong muốn của đội ngũ trí thức và thế hệ trẻ, là trong 5 năm tới Việt Nam thực sự giàu mạnh, hùng cường; đạt tăng trưởng hai con số bằng khoa học công nghệ, bằng tăng trưởng GDP và bằng sức mạnh tri thức”, ông bày tỏ.
