GS.TSKH Hoàng Xuân Phú hiện công tác tại Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vừa được bầu là Viện sĩ của Viện Hàn lâm Châu Âu (Academia Europaea), trở thành một trong số ít nhà khoa học Việt Nam là viện sĩ của 6 viện hàn lâm quốc tế.

Viện sĩ của 6 viện hàn lâm quốc tế danh giá

Trong thư mời gửi GS Hoàng Xuân Phú ngày 2/4/2026, Chủ tịch Academia Europaea, GS Donald B. Dingwell nhấn mạnh, đây là một trong những viện hàn lâm danh giá nhất châu Âu, quy tụ các thành viên xuất sắc đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Bức thư cũng cho biết Academia Europaea đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn khoa học cho Ủy ban châu Âu thông qua SAPEA, cơ chế tư vấn khoa học cho chính sách công của Liên minh châu Âu.

Academia Europaea được thành lập năm 1988, là nơi quy tụ nhiều học giả hàng đầu ở các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, công nghệ, y học và nhân văn. Việc được bầu chọn vào tổ chức này thường được xem là một sự ghi nhận đặc biệt đối với uy tín khoa học quốc tế và những đóng góp lâu dài của một học giả.

Với việc gia nhập Academia Europaea, GS Hoàng Xuân Phú là viện sĩ của 6 viện hàn lâm quốc tế. Trước đó, ông đã là thành viên của Viện hàn lâm Khoa học Heidelberg từ năm 2004, Viện hàn lâm Khoa học Bayern từ năm 2010, Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới TWAS từ năm 2013, Viện hàn lâm Khoa học Kỹ thuật Đức acatech từ năm 2019 và Viện Hàn lâm Khoa học châu Âu từ năm 2025.

Điều này không chỉ tạo điều kiện cho các hợp tác nghiên cứu, mà còn góp phần đưa các hội thảo khoa học quốc tế về Việt Nam. Nhiều năm qua, ông là một trong những gương mặt tích cực thúc đẩy các diễn đàn toán học và tính toán khoa học tại Hà Nội và nhiều địa phương khác, giúp cộng đồng nghiên cứu trong nước có thêm cơ hội kết nối với thế giới.

Đưa Toán học Việt Nam vươn tầm thế giới

GS Hoàng Xuân Phú sinh năm 1956 tại Nghệ An. Ông thuộc thế hệ các nhà toán học Việt Nam trưởng thành từ môi trường đào tạo hàn lâm châu Âu. Ông tốt nghiệp đại học năm 1979 tại Khoa Toán, Đại học Leipzig (Đức). Ông tiếp tục bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 1983 và luận án Tiến sĩ khoa học năm 1987 dưới sự hướng dẫn và bảo trợ của PGS Günther Deweß, GS Rolf Klötzler và GiS Eberhard Zeidler.

Từ năm 1984 đến nay, GS Hoàng Xuân Phú công tác tại Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với vai trò cán bộ nghiên cứu. Ông được phong hàm Phó Giáo sư năm 1992 và trở thành Giáo sư năm 1996.

Các công trình của GS Hoàng Xuân Phú tập trung vào các lĩnh vực tối ưu, điều khiển tối ưu, tính toán khoa học và giải tích. Ông là người phát minh ra phương pháp phân tích miền và phương pháp đường định hướng để giải một số lớp bài toán điều khiển tối ưu có ràng buộc trạng thái, đồng thời đưa các lý thuyết này vào ứng dụng thực tiễn. Từ các nghiên cứu đó, ông xây dựng quy luật và thuật toán điều khiển thủy điện nhằm tối ưu điện năng, xác định mức nhập kho để tối ưu chi phí lưu kho, cũng như điều khiển cánh tay robot dọc theo quỹ đạo cho trước nhằm tối ưu thời gian vận hành.

Không dừng ở các bài toán ứng dụng, GS Hoàng Xuân Phú còn xây dựng lý thuyết giải tích thô nhằm tiếp cận hiệu quả hơn các đối tượng không mịn và các quá trình không liên tục, những hiện tượng phổ biến trong tự nhiên cũng như trong môi trường tính toán hiện đại.

Điều khiến ông được đánh giá cao, ngoài các công trình nghiên cứu, đó là ông kiên trì xây dựng môi trường Toán học, hỗ trợ các thế hệ nghiên cứu trẻ và thúc đẩy kết nối quốc tế cho cộng đồng toán học Việt Nam.

Từ năm 1992, GS Hoàng Xuân Phú là khách mời thường niên của Trung tâm Tính toán khoa học Liên ngành (IWR) thuộc Đại học Heidelberg, Đức, và năm 2008 trở thành Romberg Visiting Professor đầu tiên của trường. Ông cũng là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy chuỗi Hội nghị Quốc tế về High Performance Scientific Computing (HPSC) tại Hà Nội, góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm kết nối của cộng đồng tính toán khoa học quốc tế.

Hiện tại, GS Hoàng Xuân Phú tham gia Hội đồng Biên tập của 7 tạp chí quốc tế. Với Vietnam Journal of Mathematics (VJM) do Springer Nature xuất bản, ông giữ cương vị Tổng Biên tập giai đoạn 2011-2022 và là Tổng Biên tập Danh dự từ năm 2023. Cùng GS Lê Tuấn Hoa và cộng sự, ông góp phần đưa VJM có bước phát triển mạnh mẽ, chỉ số CiteScore tăng từ 0,1 năm 2013 lên 2,3 năm 2024. Tạp chí từ nhóm cuối Q4 đã vươn lên Q2 trong các hệ thống xếp hạng Web of Science, Scopus và SCImago. VJM cũng là một trong số ít tạp chí khoa học của Việt Nam có mặt trong cả Scopus và Web of Science.

GS Hoàng Xuân Phú nhiều năm gắn bó và có đóng góp nổi bật cho Liên đoàn Toán học Thế giới (IMU). Ông từng là Ủy viên đại diện châu Á trong Hội đồng Các nước đang phát triển của IMU nhiệm kỳ 2011-2014.

Ông được bầu chọn vào IMU Circle vào năm 2014, tổ chức được IMU thành lập nhằm ghi nhận và tôn vinh một số nhà toán học đã phục vụ và đại diện IMU, từng có những đóng góp bền vững và xuất sắc cho IMU

Trong bối cảnh khoa học Việt Nam còn nhiều khó khăn về nguồn lực và môi trường nghiên cứu, việc một nhà khoa học trong nước đạt được vị thế quốc tế cao như ông tạo ra hiệu ứng khích lệ rất lớn đối với giới nghiên cứu trẻ.

Điều đặc biệt, GS.TSKH Hoàng Xuân Phú còn được biết đến là một nhà khoa học không ngại nói thẳng trong nhiều vấn đề liên quan nghiên cứu, giáo dục và quản lý khoa học ở Việt Nam.

Ông nhiều lần lên tiếng về những bất cập trong việc xét chức danh giáo sư, phó giáo sư, cách đánh giá công trình nghiên cứu cũng như tình trạng “bệnh thành tích” trong môi trường học thuật. Theo GS Hoàng Xuân Phú, khoa học chỉ có thể phát triển bền vững khi dựa trên nền tảng trung thực, minh bạch, đánh giá khách quan và khuyến khích tư duy phản biện độc lập.

​

​

​

​

​

​

​