Ngày 5/11, tại thành phố Cần Thơ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Cần Thơ tổ chức Hội thảo “Giải pháp phát huy vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam là cầu nối giữa các hội thành viên, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong các hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội”. Hội thảo tập trung trao đổi về vai trò của đội ngũ trí thức, thực tiễn phối hợp và những giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội trong giai đoạn mới.

Hội thảo do PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; ông Nguyễn Ngọc Tâm, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Cần Thơ; ông Trần Văn Chính, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ và ông Bùi Minh Châu, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Cần Thơ đồng chủ trì.

Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, phát huy nguồn lực trí thức

Việc tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững ngày càng đặt ra cao hơn, việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực trí tuệ có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về việc triển khai Nghị quyết số 45-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới; đồng thời gắn với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là những định hướng quan trọng để hệ thống Liên hiệp Hội tiếp tục đổi mới hoạt động, phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong đời sống kinh tế - xã hội.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhấn mạnh: “Tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ là chức năng trọng tâm, xuyên suốt của hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội chính là phương thức chính thống để các nhà khoa học tham gia trực tiếp vào việc xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”.

Tăng cường phối hợp, kết nối trí thức với công tác hoạch định chính sách

Theo thông tin tại hội thảo, hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam hiện có 126 hội thành viên, gồm 92 hội ngành kỹ thuật toàn quốc và 34 liên hiệp hội địa phương; cùng 575 tổ chức, viện, trung tâm khoa học và công nghệ trực thuộc. Tại thành phố Cần Thơ, Liên hiệp Hội hiện có 24 hội thành viên, 6 tổ chức trực thuộc với hơn 23.000 hội viên.

Quy mô tổ chức và mạng lưới hội viên là nguồn lực quan trọng để tập hợp chuyên gia, nhà khoa học tham gia tư vấn, phản biện các chương trình, đề án, dự án và chính sách phát triển. Đối với thành phố Cần Thơ, trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, việc phát huy nguồn lực này có ý nghĩa trong bối cảnh địa phương và toàn vùng đang đặt ra nhiều yêu cầu về quy hoạch, hạ tầng, nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi số.

Tại hội thảo, ông Trần Văn Chính, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, đề cập vai trò bổ trợ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật. Mặt trận có vai trò tập hợp, lắng nghe, tổng hợp ý kiến, kiến nghị và nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp Nhân dân; trong khi Liên hiệp Hội phát huy năng lực chuyên môn của đội ngũ trí thức trong nghiên cứu, phân tích, dự báo và đề xuất giải pháp khoa học.

Sự phối hợp giữa hai tổ chức có thể góp phần hình thành kênh kết nối để tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân và luận cứ khoa học của đội ngũ trí thức được phản ánh đến các cơ quan có thẩm quyền. Qua đó, hoạt động tư vấn, phản biện có thêm điều kiện đóng góp vào việc nâng cao chất lượng, tính khả thi của các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Nhận diện khó khăn, vướng mắc trong hoạt động tư vấn, phản biện

Bên cạnh những kết quả đạt được, các đại biểu dự hội thảo cũng trao đổi về những khó khăn trong cơ chế phối hợp và tổ chức thực hiện hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội. Những vấn đề được nêu tập trung vào việc đặt hàng nhiệm vụ, thời gian dành cho phản biện, kết nối dữ liệu chuyên gia, nguồn lực tài chính và cơ chế tiếp thu kiến nghị sau phản biện.

Cụ thể, việc giao nhiệm vụ tư vấn, phản biện ở một số trường hợp còn thiếu tính chủ động và chưa gắn với kế hoạch dài hạn. Đối với những dự án, quy hoạch có tính chất phức tạp, thời gian dành cho nhà khoa học nghiên cứu, góp ý đôi khi còn hạn chế, ảnh hưởng đến điều kiện phân tích và xây dựng luận cứ chuyên sâu.

Một vấn đề khác là dữ liệu chuyên gia còn phân tán, chưa hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung để thuận lợi trong việc lựa chọn, huy động chuyên gia phù hợp với từng lĩnh vực. Nguồn lực tài chính dành cho hoạt động phản biện cũng được đặt ra, trong đó kinh phí hỗ trợ cần tương xứng hơn với yêu cầu chuyên môn và công sức của các nhà khoa học.

Đáng chú ý, cơ chế theo dõi việc tiếp thu, giải trình và phản hồi đối với các kiến nghị sau phản biện cần tiếp tục được quan tâm hoàn thiện. Nếu thiếu quy trình phối hợp rõ ràng, ý kiến phản biện có thể chưa được chuyển hóa đầy đủ thành những điều chỉnh trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

Đối với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, yêu cầu phản biện đối với quy hoạch vùng, ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển hạ tầng giao thông, chuyển đổi mô hình nông nghiệp thích ứng và chuyển đổi số ngày càng đặt ra cấp thiết. Những vấn đề này đòi hỏi hoạt động tư vấn, phản biện phải bảo đảm tính khoa học, độc lập, khách quan và có khả năng dự báo.

Hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng cao chất lượng phản biện

Từ thực tiễn trao đổi tại hội thảo, việc nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội cần được triển khai đồng bộ, trong đó chú trọng hoàn thiện quy trình phối hợp giữa Liên hiệp Hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan nhà nước.

Một trong những nội dung được đặt ra là chuẩn hóa quy trình phối hợp theo các bước: xác định nhiệm vụ tư vấn, phản biện trọng tâm ngay từ khâu lập kế hoạch; lựa chọn chuyên gia, nhà khoa học có năng lực chuyên môn phù hợp; tổng hợp, tiếp thu và giải trình các ý kiến đóng góp; đồng thời theo dõi việc thực hiện những kiến nghị sau phản biện. Quy trình rõ ràng sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của các bên và tăng khả năng đưa kết quả phản biện vào thực tiễn.

Cùng với đó, việc ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quản trị, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp. Xây dựng hệ thống dữ liệu và kết nối mạng lưới chuyên gia liên vùng, trong đó có sự phối hợp giữa thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, có thể góp phần sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực trí tuệ; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Trong tiến trình đó, sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy đảng và sự chủ động của chính quyền địa phương đóng vai trò quyết định. Việc nâng cao chất lượng 'đặt hàng' các nhiệm vụ tư vấn, phản biện; chủ động cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời; cùng cơ chế tiếp thu, giải trình nghiêm túc chính là 'chìa khóa' mở đường cho trí thức cống hiến. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ trí thức phát huy cao độ tinh thần độc lập, khách quan và trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân.

Phát huy vai trò của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật không chỉ là nhiệm vụ nội tại của hệ thống Liên hiệp Hội, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Khi trí tuệ, tâm huyết và luận cứ khoa học của đội ngũ trí thức được trân trọng, tiếp thu và kết tinh vào từng quyết sách, công tác tư vấn, phản biện sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng, góp phần xây dựng thành phố Cần Thơ phát triển nhanh, bền vững, lan tỏa sức bật cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.