Vusta News

Vai trò của đội ngũ trí thức trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh

Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy.

Hà Tĩnh có nhiều cổ vật, bảo vật và di tích lịch sử có giá trị. Đến nay, toàn tỉnh hiện có hơn 1553 di tích được kiểm kê, trong đó 704 di tích đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh (có 03 di tích đặc biệt, 92 di tích cấp quốc gia, 609 di tích cấp tỉnh trong đó có 10 di tích mới công nhận năm 2026) khoảng trên 10.000 hiện vật, bao gồm nhiều hiện vật lịch sử rất có giá trị như “Sách đồng” có niên đại 1735, “Môn hạ sảnh ấn” thời Trần. Người Hà Tĩnh có truyền thống hiếu học và học giỏi, có lối sống cương trực, chân tình, có tinh thần tương thân tương ái và tính cộng đồng cao.

Cùng với sự phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh nhà sau hơn 30 năm tái lập tỉnh (1991-2021), đội ngũ trí thức Hà Tĩnh đã tăng nhanh về số lượng và nâng lên về chất lượng, đến nay, Hà Tĩnh đã có gần 40 ngàn trí thức hiện đang công tác và sinh sống trên địa bàn. Đội ngũ trí thức Hà Tĩnh đã đồng hành cùng Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà từng bước góp phần phát triển kinh tế - xã hội, tham gia tích cực vào khối “công-nông-trí”, xây dựng Đảng và các tổ chức trong hệ thống chính trị.

Ðội ngũ trí thức Hà Tĩnh có mặt trong hầu hết các lĩnh vực, đảm trách các vị trí việc làm khác nhau trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, các doanh nghiệp, là lực lượng quan trọng cung cấp và xây dựng những luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của tỉnh. Đặc biệt đội ngũ trí thức có đóng góp không nhỏ trong việc xây dựng, phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh. Đây vừa là đội ngũ trực tiếp tham mưu, nghiên cứu vừa bảo tồn, sáng tạo, phát huy các giá trị văn hóa trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nhà.

Hội nghị văn hóa toàn tỉnh Hà Tĩnh năm 2022
Hội nghị văn hóa toàn tỉnh Hà Tĩnh năm 2022

Trí thức trong phát triển các di sản văn hóa

Đội ngũ trí thức đã khẳng định vai trò chính, quan trọng trong trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học trên lĩnh vực văn hóa. Theo thống kê, có 25 đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh về lĩnh vực này kể từ năm 2015 đến năm 2020. Các công trình nghiên cứu đã làm phong phú thêm giá trị văn hóa, lịch sử và con người Hà Tĩnh; cung cấp các luận cứ khoa học cho việc lập hồ sơ đề xuất Ủy ban UNESCO công nhận di sản tư liệu thế giới; góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể đã được UNESCO công nhận. Tiêu biểu như đề tài “Nghiên cứu, bảo tồn Mộc bản Trường Lưu, huyện Can Lộc”, đề tài “Nghiên cứu phương thức truyền dạy và phổ cập dân ca Nghệ Tĩnh trong trường học tại Hà Tĩnh” hay đề tài “Nghiên cứu giá trị tư liệu lịch sử dòng họ Nguyễn Huy - Trường Lưu, huyện Can Lộc liên quan về biên giới và biển đảo Việt Nam”…

Bên cạnh triển khai các đề tài khoa học, trí thức Hà Tĩnh trên mọi miền tổ quốc đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu, sưu tầm, xuất bản sách về văn hóa và con người Hà Tĩnh. Tiêu biểu như “Non nước Hồng Lam”, “Danh nhân Hà Tĩnh”, “Tư liệu về Hán Nôm Hà Tĩnh”, ‘Những người con Hà Tĩnh trên mọi miền Tổ quốc” “Nhà văn Việt Nam hiện đại tỉnh Hà Tĩnh” các công trình sách, nghiên cứu về ca trù, dân ca, địa lý, lịch sử địa phương ....Đặc biệt trong những năm gần đây tại nhiều hội thảo cấp tỉnh cấp quốc gia các trí thức, nhà nghiên cứu Hà Tĩnh đã có nhiều chuyên đề đóng góp đối với các hội thảo khoa học về Nguyễn Du –Truyện Kiều, Nguyễn Công Trứ với lịch sử văn hóa Việt Nam, ca trù, Hoàng Hoa sứ Trình đồ...

Trong công tác bảo tồn, đội ngũ trí thức đóng vai trò quan trọng trong công tác nghiên cứu, kiểm kê các di tích lịch sử văn hoá, lập hồ sơ theo đúng quy định của pháp luật để đề xuất công nhận di tích từ cấp quốc gia đến quốc tế. Là lực lượng chính triển khai các cuộc sưu tầm hiện vật bảo tàng, tổ chức các cuộc trưng bày chuyên đề để phục vụ đông đảo nhân dân, cũng như nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hoá các di sản văn hoá phi vật thể của tỉnh.

Đặc biệt các đóng góp của trí thức nói chung và trí thức trong ngành văn hóa nói riêng rất lớn trong việc nghiên cứu, bảo tồn xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận 4 di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh. Đến nay, Hà Tĩnh có 02 Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, 03 Di sản Tư liệu Ký ức thế giới, 92 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 3 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Công tác tu bổ, tôn tạo di tích được triển khai và thực hiện theo đúng quy định của Luật di sản văn hóa Nhiều di tích đã được tôn tạo bài bản có quy mô như: khu lưu niệm Nguyễn Du, khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng, Lê Hữu Trác, Ngã ba Đồng Lộc.

Công tác khai quật các di tích khảo cổ học trên địa bàn tỉnh cũng đã đưa lại cho giới nghiên cứu lịch sử khảo cổ nhiều giá trị.Nhiều lễ hội truyền thống được phục dựng và lan tỏa với sự hỗ trợ và giúp đỡ của đội ngũ trí thức ngành văn hóa như Lễ hội Chèo cạn Cẩm Nhượng, Lễ hội chùa Hương Tích, Lễ hội đền Chiêu Trưng.Nhiều di sản văn hóa phi vật thể được kiểm đếm, nghiên cứu, bảo tồn.Để có những kết quả này ngoài sự chỉ đạo của cấp ủy chính quyền thì có đóng góp không nhỏ của trí thức nói chung và những nhà nghiên cứu, cán bộ văn hóa nói riêng.

Trí thức đi đầu, đồng hành trong xây dựng văn hóa

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đội ngũ trí thức Hà Tĩnh vừa với vai trò là những người lãnh đạo, chỉ đạo, đồng thời cũng là những người tham mưu, những người tiên phong đi đầu, đã cụ thể hóa thành Nghị quyết số 11-NQ/TU về xây dựng và phát triển văn hóa Hà Tĩnh theo tinh thần Nghị quyết TW5 (khóa VIII), trong đó cốt lõi là thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Trong phong trào này, các tiêu chuẩn, tiêu chí đã được cụ thể hoá và lồng ghép vào các tiêu chí, tiêu chuẩn xét chọn, công nhận các danh hiệu văn hoá dựa trên cơ sở 5 đức tính của con người Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII). Các phong trào xây dựng người tốt, việc tốt, các điển hình tiên tiến cũng đã được kết hợp triển khai rộng rãi trongnhân dân trong đó trí thức là lực lượng tiên phong, đồng hành cùng chính quyền, cụ thể hóa bằng những đóng góp trên vị trí công tác của mình.

Hơn 30 năm qua, các phong trào trên đã làm thay đổi căn bản diện mạo các thôn, xóm, làng, bản, khối phố, cơ quan, đơn vị trong tỉnh, góp phần xây dựng con người Hà Tĩnh phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống và sự sáng tạo trong khoa học, kỹ thuật. Từ năm 2010, các phong trào này được phối-kết hợp với phong trào xây dựng nông thôn mới, xây dựng nếp sống văn minh đô thị tạo nên bước chuyển mới, làm nên lối sống, ứng xử giao tiếp con người Hà Tĩnh.

Trí thức trong xây dựng và phát triển văn hóa

Cuộc cách mạng số hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới và ngày càng tác động mạnh mẽ đến nước ta. Trong bối cảnh đó, vai trò của đội ngũ trí thức đã thể hiện rõ ở nhiều lĩnh vực hoạt động trong đó có lĩnh vực đời sống văn hóa. Như đã biết, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, giữ vai trò quan trọng, bồi đắp con người về nhân cách, tâm hồn và trí tuệ, nhờ đó, con người dễ thích ứng với những tác động từ chuyển đổi số.

Đội ngũ trí thức mang trong mình sứ mệnh kép trong quá trình truyền bá, phát triển văn hóa, con người: một mặt là phổ biến văn hóa, tri thức nhằm giữ gìn, phát huy các bản sắc văn hóa và nâng cao dân trí, nâng cao nhận thức của xã hội, thúc đẩy tiến bộ xã hội; mặt khác là đội ngũ tiếp nhận những tinh hoa khoa học và văn hóa nhân loại, từ đó cung cấp nguồn dữ liệu bồi dưỡng nên các phẩm chất cao quý của con người, sẽ là lực lượng quan trọng trong việc xây dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản chất dân tộc và tạo ra những thế hệ công dân tỉnh nhà “vừa chuyên vừa hồng” thích ứng tốt với mọi điều kiện môi trường và xã hội.

Trí thức Hà Tĩnh với bản lĩnh, trí tuệ đã phát huy vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển bản sắc văn hóa, con người Hà Tĩnh trong thời kỳ chuyển đổi số. Họ là lực lượng tiếp thu những giá trị văn hóa của quốc gia dân tộc và thế giới, làm phong phú thêm văn hóa con người Hà Tĩnh thông qua các ứng dụng số để thu hẹp khoảng cách, lan tỏa giá trị văn hóa quê hương.

Trong nhiều năm qua nhiều giá trị, sản phẩm văn hóa được lan tỏa bằng nhiều kênh ra thế giới như mạng xã hội, các wesite, các sản phẩm số hóa như âm nhạc, tài liệu, sách điện tử, thư viện số. Gần đây nhất Bảo tàng Hà Tĩnh đã ứng dụng công nghệ để số hóa hiện vật, theo thống kê hiện đã số hóa, cập nhật hình ảnh và dữ liệu được hơn 8.000 tài liệu, hiện vật...

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, phát huy “sức mạnh mềm” của văn hóa dân tộc, khẳng định hình ảnhvăn hóa, con người Hà Tĩnh nói riêng và Việt Nam nói chung trên trường quốc tế. Đội ngũ trí thức là lực lượng quan trọng tham gia tuyên truyền, phổ biến những giá trị văn hóa, đưa văn hóa Hà Tĩnh đến với các nền văn hóa khác nhau trên thế giới, làm phong phú thêm kho tàng văn hóa chung của nhân loại.

Có thể thấy trên hành trình UNESCO công nhận và vinh danh 04 di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh, rõ ràng không thể phủ nhận vai trò to lớn trong lãnh đạo, tham mưu đường lối chính sách, hoạt động chuyên môn sâu của đội ngũ trí thức Hà Tĩnh.Với vai trò, trách nhiệm của mình, trí thức Hà Tĩnh đã và đang góp phần rất to lớn trong việc phổ biến và giới thiệu tác phẩm đến với bạn đọc thế giới bằng rất nhiều hoạt động thiết thực, như đưaTruyện Kiều ra thế với hơn 20 thứ tiếng...

Lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn hóa Thái Kim Đỉnh, một trí thức ưu tú trong lĩnh vực nghiên cứu Văn hóa xứ Nghệ
Lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn hóa Thái Kim Đỉnh, một trí thức ưu tú trong lĩnh vực nghiên cứu Văn hóa xứ Nghệ

Trí thức trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tham mưu

Trong những năm qua, đội ngũ trí thức có vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo, chỉ đạo và tham mưu, đề xuất xây các cấp ủy, chính quyền Hà Tĩnh xây dựng, ban hành và hoàn thiện các thể chế, cơ chế, chính sách nhằm phát triển văn hóa, xã hội, phát huy nhân tố con người Hà Tĩnh trong phát triển kinh tế xã hội tỉnh nhà.

Trong đó nhiều chính sách về xây dựng phát triển các thiết chế văn hóa, các chính sách về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, các chính sách về phát triển văn hóa, thu hút nhân tài, đào tạo nhân lực. Nhiều nghị quyết đã mang lại giá trị trong bảo tồn, phát triển văn hóa con người Hà Tĩnh như: Nghị quyết sô 55/2013/NQQ-HĐND về tăng cường và nâng cao chất lượng thiết chế văn hóa thể thao cơ sở giai đoạn 2013-2020; Nghị quyết số 92/2018-HĐND về bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh, Truyện Kiều, Mộc bản trường học Phúc Giang và Hoàng Hoa sứ trình đồ, giai đoạn 2018-2025 và những năm tiếp theo.Về phát triển con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới, có các chính sách về thu hút, đào tạo, khuyến khích phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao;các chính sách để phát triển giáo dục và đào tạo toàn diện, nhằm phát huy tối đa tiềm năng trí tuệ và tinh thần hiếu học và học giỏi của con người Hà Tĩnh, đồng thời khắc phục các nhược điểm của nguồn nhân lực Hà Tĩnh lâu nay.

Bên cạnh đó với vai trò trách nhiệm, theo lĩnh vực chuyên môn trí thức Hà Tĩnh đã kết nối với các trí thức xa quê, các nhà khoa học, chuyên gia trên lĩnh vực văn hóa đóng góp trí tuệ cho tỉnh. Nhiều trí thức đã bằng hành động, nguồn lực của mình góp chung vào tiến trình của tỉnh qua đóng góp, thành lập các quỹ, lập thư viện, bảo tàng tư nhân Quỹ Bảo tồn văn hóa Nguyễn Du, Quỹ Khuyến học Hồng Lam, Bảo tàng tư nhân Hoa Cương...

Tuy đạt được một số kết quả nhưng đến nay vẫn còn những khó khăn, thách thức trong xây dựng và phát triển văn hóa con người Hà Tĩnh thời kỳ hội nhập từ nguồn lực trí thức. Trong đó nguồn nhân lực chất lượng cao tại tỉnh còn thiếu, yếu, việc kết nối trí thức Hà Tĩnh ở ngoại tỉnh còn hạn chế; môi trường, điều kiện, cơ chế chính sách cho đội ngũ trí thức hoạt động cộng hiến.

Đến năm 2026, toàn tỉnh Hà Tĩnh có khoảng 40 ngàn trí thức trong đó, có 06 giáo sư và phó giáo sư, 112 tiến sĩ và tương đương, 04 nhà giáo Nhân dân, 5 thầy thuốc Nhân dân đang sinh sống trên địa bàn Hà Tĩnh. Mặc dù tỉnh đã có nhiều chính sách thu hút, đãi ngộ nhưng trí thức bậc cao, các chuyên gia, nhà khoa học tại tỉnh vẫn chưa nhiều, trong đó nhiều lĩnh vực quan trọng, cần thiết của tỉnh thì vẫn chưa có, đây vừa là khó khăn, vừa là thách thức đối với tỉnh. Theo thống kê đến tháng 10/202, có 841 người quê Hà Tĩnh được phong chức danh GS, PGS (gồm 175 GS và 666 PGS) là người Hà Tĩnh đang sinh sống và làm việc trên mọi miền tổ quốc. Đây là nguồn lực chất lượng cao để phát triển kinh tế xã hội nói chung và văn hóa nói riêng vẫn còn chưa hiệu quả. Ngoài ra còn có rất nhiều các nhà khoa học, trí thức ở các lĩnh vực quan trọng có tâm huyết với quê hương, mong được đóng góp cho quê hương nhưng việc kết, liên hệ, tạo điều kiện vẫn còn khó khăn hạn chế.

Trong những năm gần đây Hà Tĩnh tạo môi trường, điều kiện và thay đổi chính sách đãi ngộ thu hút trí thức nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Đó là điều kiện để trí thức nghiên cứu như đầu tư cơ sở vật chất, trang bị thiết bị đặc biệt là các cơ sở nghiên cứu chất lượng cao, thiết bị hiện đại. Bên cạnh đó cơ sở vật chất chưa đáp ứng được yếu cầu của các nhà khoa học ngoại tỉnh về hợp tác, triển khai. Đối với lĩnh vực văn hóa các điều kiện đảm bảo hoạt động như trang thiết bị hiện đại phục vụ cho công tác nghiên cứu, khảo cổ, bảo tàng, trùng tu di tích… chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển hiện nay cũng như chính sách song hành chưa đồng bộ. Bên cạnh đó công tác chính sách, đào tạo đội ngũ cán bộ vẫn chưa hiệu quả dẫn đến thiếu nguồn, chất lượng.

Từ một số vấn đề trên đã phần nào ảnh hưởng đến tâm tư, nỗ lực, tâm huyết của trí thức nói cho ngành văn hóa, việc say mê nghiên cứu, tâm huyết với nghề có phần hạn chế đã giảm đi sức mạnh đồng bộ đã hạn chế nhiều đến công tác chuyên môn, sức sáng tạo, cống hiến của trí thức thức.

Để phát huy, gắn kết “sức mạnh mềm” của trí thức quê Hà Tĩnh cho sự phát triển của tỉnh nhà nói chung và lĩnh vực văn hóa nói riêng thời gian tới tỉnh cần tăng cường nguồn lực lĩnh vực phát triển văn hóa. Bên cạnh đó việc hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm nâng cao nguồn lực con người trong một số lĩnh vực đặc thù về văn hóa- xã hội cần được thực hiện đồng bộ, hệu quả. Đặc biệt việc quan tâm đến đội ngũ trí thức, tạo điều kiện để trí thức công tác, cống hiến nói chung và đội ngũ trí thức trên lĩnh vực văn hóa nói riêng sẽ là động lực đề phát huy tiềm năng, thế mạnh của vùng đất “Núi Hồng sông Lam”.

vusta.vn
back to top