Giá thanh long tại nhiều địa phương phía Nam đang xuống mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, chỉ dao động từ 2.000 - 5.000 đồng/kg tùy loại. Mức giá này không chỉ khiến lợi nhuận của người trồng gần như bằng không mà còn đẩy nhiều hộ nông dân vào tình cảnh thu hoạch cũng lỗ, bỏ trái trên cây cũng thiệt hại.

Tại các vùng chuyên canh thanh long lớn như Bình Thuận, Long An hay Tiền Giang, thanh long ruột trắng được thương lái thu mua phổ biến ở mức 2.000 - 3.000 đồng/kg. Trong khi đó, thanh long ruột đỏ có giá cao hơn nhưng cũng chỉ dao động từ 4.000 - 5.000 đồng/kg. So với thời điểm thuận lợi, giá bán hiện nay giảm tới 70 - 80%, khiến nhiều nhà vườn không khỏi xót xa.

Ông Nguyễn Văn Hòa, chủ một vườn thanh long gần 2 ha tại Bình Thuận cho biết mức giá hiện nay thấp hơn nhiều so với chi phí sản xuất thực tế. Theo ông, để có được một kilogram thanh long thương phẩm, người dân phải đầu tư tiền điện xử lý ra hoa, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hệ thống tưới tiêu và nhân công chăm sóc. Tổng chi phí sản xuất trung bình dao động từ 6.000 - 8.000 đồng/kg.

“Bán với giá 2.000 - 3.000 đồng/kg thì chắc chắn thua lỗ. Nhiều hộ chỉ mong bán được để thu hồi một phần vốn thay vì để trái hư hỏng ngoài vườn”, ông Hòa chia sẻ.

Không riêng Bình Thuận, nhiều nhà vườn ở Long An và Tiền Giang cũng đang trong tình cảnh tương tự. Dù giá xuống thấp, người dân vẫn phải thu hoạch bởi nếu để trái chín quá lâu trên cây sẽ giảm chất lượng, ảnh hưởng đến năng suất các vụ tiếp theo. Nhiều hộ chấp nhận bán dưới giá thành để giảm thiểu thiệt hại.

Theo các thương lái thu mua trái cây, nguyên nhân khiến giá thanh long giảm sâu là do nguồn cung đang tăng mạnh trong khi sức tiêu thụ chưa cải thiện đáng kể. Nhiều diện tích thanh long cùng bước vào thời điểm thu hoạch khiến lượng hàng đưa ra thị trường tăng nhanh, tạo áp lực lên giá bán.

Ở chiều ngược lại, thị trường tiêu thụ trong nước chưa đủ sức hấp thụ sản lượng lớn. Hoạt động xuất khẩu cũng gặp không ít khó khăn khi nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này khiến lượng thanh long đáp ứng đủ tiêu chuẩn xuất khẩu không nhiều như trước.

Bên cạnh đó, sự cạnh tranh của nhiều loại trái cây mùa hè như xoài, sầu riêng, chôm chôm hay mít cũng khiến sức mua đối với thanh long suy giảm. Khi lượng hàng lớn nhưng đầu ra hạn chế, giá thu mua tại vườn tiếp tục bị kéo xuống mức thấp.

Tình trạng thanh long rớt giá không phải là câu chuyện mới nhưng đang cho thấy rõ những bất cập trong khâu tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Việc phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống khiến ngành hàng này dễ bị tác động khi nhu cầu giảm hoặc chính sách nhập khẩu thay đổi.

Để hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”, các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển chuỗi liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ mới. Cùng với đó, việc đầu tư cho chế biến sâu như nước ép, sấy khô hoặc các sản phẩm giá trị gia tăng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm áp lực tiêu thụ trái tươi.

Trong bối cảnh chi phí vật tư nông nghiệp vẫn duy trì ở mức cao, giá thanh long chỉ còn vài nghìn đồng mỗi kilogram đang tạo áp lực lớn lên đời sống của người trồng. Nếu thị trường không sớm cải thiện, nhiều nhà vườn có thể phải thu hẹp diện tích hoặc chuyển đổi cây trồng nhằm giảm thiểu rủi ro, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của một trong những loại trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.