Thị trường sầu riêng miền Tây đang chứng kiến đợt lao dốc mạnh khi giá thu mua tại vườn giảm sâu so với cùng kỳ năm ngoái. Cụ thể, sầu riêng Ri6 xô hiện được thương lái thu mua đồng giá cả lô chỉ còn từ 23.000-28.000 đồng/kg.
Dù vậy, mức giá này hoàn toàn trái ngược với thực tế tại các kênh bán lẻ. Khi đến tay người tiêu dùng tại siêu thị hay các cửa hàng trái cây, sầu riêng Ri6 vẫn neo ở mức cao, dao động từ 50.000-100.000 đồng/kg, thậm chí vượt ngưỡng này đối với hàng tuyển chọn.
Chủ một nhà vườn tại xã Ngũ Hiệp, Đồng Tháp cho biết chưa năm nào người trồng sầu riêng đối mặt với đầu ra bế tắc như hiện tại. Chị cho rằng, tình trạng này xuất phát từ việc thị trường xuất khẩu bất ngờ chững lại, trùng thời điểm nhiều địa phương cùng bước vào chính vụ khiến nguồn cung nội địa tăng đột biến.
"Có lúc thương lái đến tận vườn ép giá sầu riêng Ri6 xô xuống còn hơn 25.000 đồng/kg. Mức giá này sụt giảm nghiêm trọng so với năm ngoái. Nhưng sầu riêng chín rất nhanh, nếu không bấm bụng bán tháo thì trái sẽ nứt vỏ, sượng múi, lúc đó thiệt hại còn nặng nề hơn", chủ vườn trên chia sẻ.
Đại diện một đơn vị thu mua sầu riêng cho biết, giá tại chợ cao là do quy trình sàng lọc sau thu hoạch rất khắt khe. Theo người này, sầu riêng từ vườn chở về kho phải qua khâu phân loại kỹ lưỡng; chỉ những trái mẫu mã đẹp, cơm vàng, chín đều mới đạt tiêu chuẩn vào siêu thị hay cửa hàng cao cấp. Riêng những trái nứt vỏ, sượng múi hay bị sâu bệnh thì chỉ có thể bán thanh lý giá rẻ, thậm chí phải chấp nhận đổ bỏ và chịu lỗ phần hao hụt này.
Giá bán lẻ sầu riêng bị đẩy lên cao phần lớn do chịu tác động kép từ tỷ lệ hao hụt tự nhiên và chi phí vận hành gia tăng. Trong điều kiện thời tiết oi bức, tỷ lệ sản phẩm bị hỏng hóc, giảm chất lượng tại kho có thể lên tới 15-20%.
Song song đó, chuỗi cung ứng từ vùng trồng miền Tây đi các thị trường lớn như TP.HCM hay phía Bắc cũng đang đội chi phí đáng kể từ khâu bốc xếp, đóng gói cho đến cước xe lạnh. Để đảm bảo trái sầu riêng không bị biến chất, việc duy trì chuỗi bảo quản lạnh nghiêm ngặt là bắt buộc, khiến chi phí kho bãi và vận chuyển trở thành rào cản lớn nhất đẩy giá thành sản phẩm lên cao.
Đặc biệt, nhiều người kinh doanh sầu riêng cho rằng, việc bán ra sản phẩm lỗi đồng nghĩa với việc tự đánh mất khách. Do đó, người bán buộc phải thiết lập quy trình tuyển chọn gắt gao, đồng thời phải cộng gộp chi phí rủi ro từ hàng hư hỏng vào giá thành của những sản phẩm đạt chuẩn khi đến tay người tiêu dùng.
Các nhà bán lẻ sầu riêng đang gánh chịu áp lực lớn khi yêu cầu về chất lượng quả của người mua ngày càng cao. Theo các tiểu thương, một lô hàng nhập về luôn đối mặt với tỷ lệ loại bỏ lớn do không đạt chuẩn chất lượng, dẫn đến việc lợi nhuận thực tế thấp hơn nhiều so với tính toán lý thuyết của người mua.
Với tâm lý muốn chia sẻ gánh nặng với nhà vườn trong mùa sụt giá, chị Phương Anh (TP HCM) cho biết chị thường xuyên cập nhật tin tức và chủ động đi tìm mua sầu riêng để ủng hộ khi nghe tin sầu riêng rớt giá. Tuy nhiên, thực tế tại điểm bán khiến chị hụt hẫng khi một ký sầu riêng Ri6 tuyển chọn vẫn được bán với giá 70.000 đồng.
Giải thích về điều này, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam chia sẻ với VTV online, đây là diễn biến bình thường của cơ chế thị trường.
Theo ông Mười, chi phí sản xuất hiện dao động từ 30.000-35.000 đồng/kg. Khi hàng vào kênh phân phối hiện đại hoặc siêu thị, sản phẩm phải gánh thêm nhiều chi phí như kiểm định chất lượng, đóng gói, vận chuyển và tỷ lệ hao hụt rất cao. Do đó, mức chênh lệch giữa giá thu mua và giá bán lẻ là cần thiết để đảm bảo lợi nhuận và duy trì chuỗi cung ứng.
Nghịch lý này phản ánh rõ điểm nghẽn của chuỗi phân phối nông sản khi phải gánh quá nhiều tầng nấc trung gian. Việc phụ thuộc vào thương lái nhỏ lẻ và thiếu hạ tầng kho vận khiến chi phí bị đội lên sau mỗi chặng.
Các chuyên gia khuyến cáo, để vượt qua giai đoạn này, doanh nghiệp và nông dân cần bắt tay chặt chẽ hơn trong việc cải thiện quy trình sản xuất, kiểm soát tốt các chỉ tiêu hóa chất ngay từ vườn trồng để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe.
