Ngày 8/8/2026, Chủ tịch Quốc hội nước CHDCND Lào Xaysomphone Phomvihane từ trần ở tuổi 70. Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân các dân tộc Lào, đồng thời để lại niềm tiếc thương sâu sắc tại Việt Nam, nơi ông luôn dành những tình cảm đặc biệt và coi việc vun đắp quan hệ hai nước là một phần quan trọng trong sự nghiệp của mình.

Việt Nam luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong đối ngoại nghị viện

Ông Xaysomphone Phomvihane sinh năm 1956, là con trai cả của Chủ tịch Kaysone Phomvihane, lãnh tụ kiệt xuất của cách mạng Lào và một trong những người đặt nền móng cho mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, ông kế thừa không chỉ sự nghiệp chính trị của thế hệ đi trước mà còn cả nhận thức sâu sắc về mối quan hệ gắn bó giữa hai dân tộc. Chính nền tảng ấy góp phần hình thành trong ông một quan điểm nhất quán: quan hệ Lào - Việt Nam không đơn thuần là quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng, mà là một mối quan hệ đặc biệt được vun đắp qua lịch sử đấu tranh và được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Con đường học vấn của ông Xaysomphone Phomvihane cũng tạo cho ông nền tảng để đảm nhiệm những trọng trách lớn của đất nước. Ông được đào tạo về kinh tế và chính trị, từng nghiên cứu tại Liên Xô và bảo vệ học vị tiến sĩ kinh tế - chính trị. Ông sử dụng thành thạo tiếng Nga và có khả năng sử dụng tiếng Việt, một lợi thế quan trọng trong quá trình hoạt động và tiếp xúc với các đối tác Việt Nam.

Sự nghiệp của ông Xaysomphone Phomvihane trải rộng trên nhiều lĩnh vực của bộ máy nhà nước Lào. Ông từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng đất nước. Từ năm 2016, ông là Ủy viên Bộ Chính trị và tiếp tục được tín nhiệm trong các nhiệm kỳ sau. Tháng 3/2021, ông được bầu làm Chủ tịch Quốc hội Lào và được tái bầu vào tháng 3/2026 với 100% phiếu tán thành, tiếp tục đảm nhiệm cương vị lãnh đạo cơ quan lập pháp Lào.

Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane. Ảnh: BNG

Quá trình kinh qua nhiều vị trí từ hành pháp, lập pháp, tài chính đến công tác mặt trận giúp ông Xaysomphone Phomvihane có cách nhìn tương đối toàn diện về quản trị quốc gia. Trên cương vị Chủ tịch Quốc hội, ông đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Ông quan tâm tới việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ những khó khăn đối với nền kinh tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Lào.

Một dấu ấn quan trọng khác trong sự nghiệp của ông là hoạt động đối ngoại nghị viện. Dưới sự lãnh đạo của ông, Quốc hội Lào tiếp tục mở rộng quan hệ với các nghị viện trên thế giới, đồng thời tăng cường vai trò trong các cơ chế như Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) và Hội đồng Liên nghị viện ASEAN (AIPA). Với ông, ngoại giao nghị viện không chỉ là một kênh giao lưu mà còn là công cụ để củng cố lòng tin chính trị, mở rộng hợp tác và tạo thêm những nền tảng cho quan hệ giữa các quốc gia.

Trong lĩnh vực này, Việt Nam luôn chiếm một vị trí đặc biệt.

Ông Xaysomphone Phomvihane nhiều lần khẳng định tầm quan trọng của việc củng cố quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa hai nước. Trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng đất nước trước khi trở thành người đứng đầu Quốc hội, ông đã có nhiều đóng góp thúc đẩy quan hệ giữa Mặt trận Lào Xây dựng đất nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Khi chuyển sang lĩnh vực lập pháp, ông tiếp tục đưa tinh thần ấy vào quan hệ giữa hai Quốc hội.

Ông đặc biệt coi trọng việc triển khai hiệu quả các thỏa thuận mà lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước đã đạt được. Trong các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo Việt Nam, ông thường nhấn mạnh việc tăng cường trao đổi kinh nghiệm về xây dựng pháp luật, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, đồng thời mở rộng hợp tác kinh tế, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Thực tế trong những năm ông đứng đầu Quốc hội Lào cho thấy quan hệ giữa hai cơ quan lập pháp ngày càng được duy trì thường xuyên và thực chất. Các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao được tổ chức đều đặn; các ủy ban chuyên môn, nhóm nghị sĩ hữu nghị và các cơ chế hợp tác giữa hai Quốc hội tăng cường trao đổi. Hai bên cũng phối hợp tại AIPA, IPU và nhiều diễn đàn nghị viện đa phương. Trong cuộc hội kiến với Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Vientiane tháng 2/2026, ông Xaysomphone tiếp tục nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của quan hệ Việt Nam - Lào và đánh giá cao sự gắn kết chiến lược giữa hai nước.

Những hoạt động đó không chỉ mang ý nghĩa đối ngoại. Đằng sau các cuộc hội đàm, chuyến thăm và cơ chế phối hợp nghị viện là nỗ lực duy trì một trong những nền tảng quan trọng của quan hệ Việt Nam - Lào: sự tin cậy chính trị và khả năng chia sẻ kinh nghiệm giữa hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng về lịch sử và con đường phát triển.

Người dành cả cuộc đời để nối tiếp một tình hữu nghị

Trong thông điệp về quan hệ hai nước, các nhà lãnh đạo Việt Nam và Lào nhiều lần nhấn mạnh rằng tình hữu nghị đặc biệt được các thế hệ lãnh đạo hai nước, trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Kaysone Phomvihane và Hoàng thân Souphanouvong, cùng các thế hệ cách mạng hai nước vun đắp. Đến những năm cuối đời, ông Xaysomphone Phomvihane tiếp tục đứng trong dòng chảy lịch sử ấy. Năm 2025, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào của Tổng Bí thư Tô Lâm, ông đã tham gia các hoạt động cấp cao, trong bối cảnh hai nước tiếp tục khẳng định quan hệ “hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược”.

Có thể nói, di sản của ông Xaysomphone Phomvihane đối với Việt Nam không chỉ nằm ở những chuyến thăm, những cuộc hội đàm hay những thỏa thuận nghị viện. Quan trọng hơn, đó là sự nhất quán trong nhận thức và hành động của một nhà lãnh đạo Lào thuộc thế hệ kế tục: coi việc giữ gìn tình hữu nghị đặc biệt với Việt Nam là một trách nhiệm chính trị và lịch sử.

Sự ra đi của ông Xaysomphone Phomvihane vì thế không chỉ khép lại cuộc đời hoạt động của một nhà lãnh đạo chủ chốt của Lào mà còn để lại một khoảng trống trong hàng ngũ những người trực tiếp vun đắp quan hệ giữa hai nước. Ngày 9/8, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Trần Thanh Mẫn đã dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sang Lào viếng và tưởng niệm ông Xaysomphone Phomvihane. Việt Nam cũng tổ chức Quốc tang trong hai ngày 10 và 11/8 để tưởng niệm Chủ tịch Quốc hội Lào.

Trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Lào, có những con người dành cả cuộc đời để nối tiếp một tình hữu nghị được hình thành từ những năm tháng gian khó nhất. Ông Xaysomphone Phomvihane là một trong số đó. Từ di sản của gia đình, ông tiếp nhận một mối quan hệ đã được xây dựng bằng máu, mồ hôi và sự hy sinh của nhiều thế hệ; từ những cương vị lãnh đạo của mình, ông tiếp tục trao lại di sản ấy cho thế hệ sau.

Và có lẽ, đó chính là dấu ấn sâu đậm nhất mà ông để lại: không ngừng vun đắp để tình hữu nghị Việt - Lào, dù trải qua những biến chuyển của thời đại, vẫn tiếp tục được gìn giữ như một tài sản chung quý giá của hai dân tộc.