Liên minh châu Âu (EU) đang mở rộng quyền hạn để theo dõi, truy quét và trục xuất người di cư tới các “trung tâm tiếp nhận” ở các nước thứ ba tại châu Phi và những nơi khác, âm thầm áp dụng các biện pháp từng được chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng.

Quan điểm cứng rắn về di cư

Các chính sách mới của EU, được gọi là Hiệp ước về Di cư và Tị nạn, sẽ có hiệu lực từ ngày 12/6. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết các biện pháp mới sẽ ngăn chặn việc lặp lại cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 do nội chiến Syria gây ra, khi khoảng 1 triệu người đến châu Âu xin tị nạn.

“Chúng ta đã rút ra bài học từ quá khứ. Và hiện tại, chúng ta được trang bị tốt hơn”, bà von der Leyen phát biểu.

Liên minh Châu Âu đã chi rất nhiều tiền để ngăn chặn người di cư trước khi họ đặt chân đến bờ biển của các nước EU, đồng thời hỗ trợ hàng chục nghìn người châu Phi trở về quê hương, dù là tự nguyện hay bị cưỡng chế.

Hiện tại, EU dự kiến mở rộng mô hình mà Italy đã triển khai dưới thời Thủ tướng Giorgia Meloni với quan điểm “cứng rắn về di cư”. Được biết, Italy đang vận hành hai trung tâm giam giữ người di cư bị từ chối tị nạn tại Albania. Một trung tâm hiện đang giữ ít nhất 90 người di cư, theo nghị sĩ Rachele Scarpa.

Bên cạnh đó, nội các của bà Meloni đã thông qua các biện pháp chống nhập cư cho phép hải quân chặn các tàu trên vùng biển quốc tế trong tối đa 6 tháng nếu tàu đó bị coi là mối đe dọa đối với trật tự công cộng; trả lại người di cư bị chặn về quê hương họ hoặc nước thứ ba; đồng thời đẩy nhanh việc trục xuất người nước ngoài bị kết án phạm tội.

Một nhóm không chính thức gồm các quốc gia EU như Đức, Áo, Hà Lan, Đan Mạch và Hy Lạp đang theo đuổi các thỏa thuận về trung tâm trục xuất, theo ông Bernd Parusel, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chính sách châu Âu của Thụy Điển. Kenya là một trong những quốc gia mà họ đang đàm phán, theo bà Tineke Strik, nghị sĩ Nghị viện châu Âu người Hà Lan.

"Kế hoạch này khá giống với các thỏa thuận của Tổng thống Mỹ Donald Trump với các quốc gia như El Salvador để tiếp nhận người di cư bị trục xuất", bà Tineke nhận định.

Các quốc gia khác cũng đang xem xét ý tưởng tương tự. Bộ trưởng Di cư Thụy Điển cho biết liên minh cầm quyền bảo thủ ủng hộ việc thiết lập các trung tâm tiếp nhận ngoài châu Âu, đặc biệt dành cho người xin tị nạn Afghanistan và Syria.

Tăng cường truy quét và giám sát

Theo nguyên tắc không trục xuất trong luật EU và quốc tế, một người (di cư) không thể bị trả về quốc gia nơi họ có nguy cơ bị "đàn áp".

Tuy nhiên, các biện pháp thực thi di trú của châu Âu bao gồm cả việc “đẩy lùi”, tức là buộc những người cố gắng vượt biên vào EU phải quay trở lại mà không được tiếp cận thủ tục xin tị nạn.

Chính quyền châu Âu thực hiện trung bình 221 vụ "đẩy lùi" mỗi ngày, theo báo cáo tháng 2 của một nhóm tổ chức nhân đạo. Năm 2025 ghi nhận hơn 80.000 vụ "đẩy lùi", chủ yếu tại Italy, Ba Lan, Bulgaria và Latvia.

Nhóm này cũng ghi nhận việc mở rộng sử dụng công nghệ giám sát như máy bay không người lái, camera nhiệt và vệ tinh để theo dõi người di cư.

Một số tổ chức nhân quyền khác cảnh báo về việc suy yếu các biện pháp bảo vệ pháp lý (đối với người di cư).

Quy định di cư mới của EU cho phép tăng cường các cuộc truy quét của cảnh sát tại nhà riêng và nơi công cộng, theo một bức thư gửi các cơ quan EU hồi tháng 2 của 88 tổ chức phi lợi nhuận, trong đó có Mạng lưới Hợp tác Quốc tế về Người di cư Không giấy tờ có trụ sở tại Brussels, Bỉ.

Bà Olivia Sundberg Diez đến từ Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết châu Âu vẫn duy trì nhiều biện pháp bảo vệ cho người di cư dễ bị tổn thương hơn so với Mỹ, nhưng cũng đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ xu hướng chính trị cứng rắn hơn.

“Các thể chế và tòa án ở châu Âu vẫn có mức độ độc lập và tuân thủ nhân quyền mà không thể bỏ qua. Nhưng động lực chính trị cơ bản thì giống nhau, và tôi lo ngại hậu quả nhân đạo cũng sẽ tương tự”, bà Olivia nói.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Lao động nhập cư và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng ở Mỹ hồi tháng 7/2025