Một đoạn video ghi lại ngoài khơi đông nam Australia đã cho các nhà khoa học cơ hội quan sát một hành vi rất hiếm ở cá voi lưng gù. Sau khi con non chết trong lúc sinh, cá voi mẹ liên tục lặn xuống đáy biển, ở bên cạnh và dường như tìm kiếm phản ứng từ con.

Sự việc xảy ra vào tháng 7/2025 và được mô tả trong nghiên cứu công bố ngày 16/9 trên tạp chí Discover Animals.

Olaf Meynecke, nhà sinh thái biển tại Đại học Griffith, Australia và là tác giả chính của nghiên cứu cho biết, những khoảnh khắc như vậy rất khó bắt gặp. Cho đến nay, giới khoa học mới ghi nhận khoảng 20 ca sinh của cá voi lưng gù trong các tài liệu nghiên cứu và chưa trường hợp nào liên quan đến một con non chết lưu.

Cuộc quan sát bắt đầu khi Andrew Mulville, đồng tác giả nghiên cứu, đang ở trên một chiếc thuyền tư nhân và nhìn thấy hai con cá voi lưng gù trưởng thành quanh quẩn gần mặt nước. Không lâu sau, Mulville phát hiện một phần màng ối nổi trên mặt biển, dấu hiệu cho thấy cá voi vừa sinh con. Tuy nhiên, mọi người trên thuyền lại không nhìn thấy cá voi con.

Họ quyết định dùng camera GoPro để quan sát dưới nước và phát hiện con non đã chết, nằm dưới đáy biển. Cá voi mẹ vẫn ở gần đó.

Khác với nhiều loài cá voi có răng, cá voi lưng gù mới sinh chưa có lớp mỡ đủ dày để tự nổi. Nếu không được cá voi trưởng thành hỗ trợ, con non có thể chìm xuống ngay sau khi chào đời. Đây cũng có thể là một trong những lý do các trường hợp chết lưu ở loài này rất khó được con người phát hiện.

Trong thời gian theo dõi, cá voi mẹ nhiều lần từ mặt nước lặn xuống chỗ con non. Nó bơi sát bên cơ thể con, sau đó có lúc nằm cạnh con dưới đáy biển khoảng một phút rồi mới ngoi lên lấy không khí.

Ở một thời điểm khác, cá voi mẹ còn đưa vây ngực qua cơ thể con non. Nhóm nghiên cứu cũng quan sát thấy nó nhiều lần tìm cách nhìn vào con, như thể chờ đợi một phản ứng.

Hành vi này kéo dài ít nhất 90 phút. Các nhà khoa học rời khu vực sau khoảng hai giờ nên không biết chính xác cá voi mẹ tiếp tục ở bên con trong bao lâu. Hai con cá voi trưởng thành vẫn được nhìn thấy quanh khu vực trong hai ngày tiếp theo.

Đáng chú ý, cá voi mẹ không cố đưa cơ thể con non lên mặt nước. Ở một số loài cá voi có răng, các nhà khoa học từng ghi nhận cá voi mẹ đẩy hoặc mang xác con non trên mặt biển trong thời gian dài. Nhóm nghiên cứu cho rằng cá voi lưng gù trong trường hợp này có thể đã nhận ra con chết ngay trong lúc sinh nên không cố nâng cơ thể con lên.

Con cá voi trưởng thành thứ hai xuất hiện tại hiện trường được cho là cá thể đi cùng để hỗ trợ con cái trong thời gian sinh nở. Dựa vào kích thước và hình dáng, các nhà nghiên cứu cho rằng đó có thể là một con cái cùng độ tuổi, dù chưa thể xác nhận giới tính.

Việc một cá voi mẹ ở gần con đã chết có thể cho thấy mối gắn kết mạnh giữa mẹ và con ở loài này.

Theo Meynecke, quan sát hiếm hoi này cũng bổ sung vào những gì giới khoa học đã biết về đời sống xã hội của cá voi lưng gù. Trước đây, loài này từng được ghi nhận chăm sóc đồng loại gặp khó khăn, hỗ trợ những con cá voi khác và thậm chí can thiệp khi động vật khác bị kẻ săn mồi tấn công.