Từ ngày 23 đến 30/7/2026, Đại hội Toán học Quốc tế (International Congress of Mathematicians - ICM) diễn ra tại Philadelphia (Mỹ). Tại lễ khai mạc, những chủ nhân của Huy chương Fields, giải thưởng cao quý nhất dành cho các nhà toán học dưới 40 tuổi sẽ được công bố.

Lời giải cho thách thức 125 năm

Yu Deng là giáo sư Toán học tại Đại học Chicago (Mỹ). Các hướng nghiên cứu của ông tập trung vào phương trình vi phân đạo hàm riêng, phương trình sóng và tán sắc phi tuyến, động lực học chất lưu, phân tích điều hòa, xác suất đối với phương trình đạo hàm riêng và vật lý thống kê.

Năm 2025, GS Yu Deng cùng các cộng sự công bố công trình được cộng đồng toán học đánh giá là mang đến lời giải quan trọng cho thách thức kéo dài 125 năm về việc xây dựng một nền tảng toán học chặt chẽ cho các định luật cơ bản của vật lý. Đây là bài toán thứ sáu trong số 23 bài toán nổi tiếng do nhà toán học David Hilbert công bố tại Đại hội Toán học Quốc tế năm 1900.

Theo các chuyên gia, công trình của GS Deng và cộng sự đã vượt qua giới hạn tồn tại suốt gần 50 năm kể từ kết quả của Oscar Lanford năm 1975, mở ra con đường kết nối một phương pháp luận hoàn toàn mới.

GS Rha Junhyun (Viện Nghiên cứu Cao cấp Hàn Quốc - KIAS) nhận định, công trình của Yu Deng là minh chứng quan trọng cho thấy con người có thể chứng minh một cách chặt chẽ mối quan hệ giữa các mô hình toán học khác nhau dùng để mô tả thế giới vật lý ở những quy mô khác nhau.

Chính những đóng góp này khiến nhiều nhà toán học quốc tế đánh giá GS Yu Deng là một trong những ứng viên hàng đầu cho Huy chương Fields năm 2026.

Nhà toán học mê cờ vây và thơ Đường

GS Yu Deng sinh ra và lớn lên tại Thâm Quyến (Trung Quốc). Từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu đặc biệt trong các kỳ thi toán. Năm 2006, ông đại diện Trung Quốc tham dự Olympic Toán học Quốc tế (IMO) và giành huy chương vàng.

Sau khi theo học tại Đại học Bắc Kinh, GS Yu Deng chuyển sang Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Năm 2010, ông trở thành Putnam Fellow, danh hiệu dành cho những thí sinh xuất sắc nhất Kỳ thi Toán học William Lowell Putnam – cuộc thi toán học uy tín dành cho sinh viên đại học ở Bắc Mỹ.

Năm 2015, GS Yu Deng bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Princeton. Sau thời gian nghiên cứu tại Viện Khoa học Toán học Courant (Đại học New York) và Đại học Nam California (USC), ông gia nhập Đại học Chicago, nơi hiện là một trong những trung tâm nghiên cứu toán học hàng đầu thế giới.

Trong một cuộc phỏng vấn, GS Yu Deng từng chia sẻ về sức hấp dẫn của lĩnh vực mình theo đuổi: Các phương trình rất trừu tượng, nhưng ngay cả khi không tìm được công thức nghiệm tường minh, chúng ta vẫn có thể hiểu rất nhiều về nghiệm của chúng. Điều khiến tôi say mê nhất là toán học cho phép khám phá những câu hỏi khoa học vốn rất khó tiếp cận bằng các phương pháp trực tiếp.

Các đồng nghiệp ấn tượng GS Yu Deng là một nhà toán học điềm tĩnh nhưng đặc biệt kiên trì. GS Rha Junhyun cho biết ấn tượng của ông về Yu Deng là một người vô cùng khiêm tốn. Thật đặc biệt khi một người trầm lặng như vậy lại là tác giả của một trong những kết quả toán học quan trọng nhất của thời đại. Trong các buổi báo cáo, Yu Deng chỉ tập trung truyền tải các ý tưởng toán học chứ không quảng bá bản thân.

Ngoài toán học, GS Yu Deng đặc biệt yêu thích cờ vây. Khi còn nhỏ, ông từng dành rất nhiều thời gian luyện tập và có lúc mơ ước trở thành kỳ thủ chuyên nghiệp. Dù cuối cùng lựa chọn theo đuổi toán học, ông vẫn giữ niềm đam mê với bóng đá, truyện tranh và thơ ca. Đặc biệt, Yu Deng rất yêu thích các tác phẩm của nhà thơ Lý Thương Ẩn thời Đường.

Những năm gần đây, Yu Deng liên tiếp nhận nhiều giải thưởng toán học quốc tế danh giá như Huy chương Vàng Đại hội Toán học người Hoa quốc tế (ICCM Gold Medal), Clay Research Award của Viện Toán học Clay và Giải thưởng Leonard Eisenbud về Toán học và Vật lý của Hội Toán học Mỹ (AMS). Ông cũng được mời trình bày tại Đại hội Toán học Quốc tế 2026.

Huy chương Fields (Fields Medal) là giải thưởng toán học danh giá nhất thế giới, thường được ví như "Giải Nobel Toán học". Giải được trao 4 năm/lần cho tối đa 4 nhà toán học dưới 40 tuổi có những đóng góp xuất sắc vào đại hội Toán học. Tên của giải thưởng này được đặt theo nhà toán học người Canada John Charles Fields, nhằm vinh danh ông.