Để có thể nói chuyện với mẹ mình tại quê nhà Iran, Yaser Fattahi, hiện đang ở Iraq, phải trông chờ vào những cuộc gọi ngắn ngủi được một người anh họ sắp xếp. Người này phải di chuyển đến gần biên giới giữa hai nước để bắt được tín hiệu và kết nối họ với nhau.

Mất liên lạc với người thân

Theo AP, Fattahi từng tham gia vào cuộc biểu tình ở Iran và đã rời quê nhà sang Iraq vào tháng 12/2025 vì lo sợ bị bắt giữ. Là một y tá được đào tạo, anh từng chăm sóc cho những người biểu tình bị thương tại nhà riêng của họ.

Giờ đây, khi chiến sự giữa Mỹ- Israel và Iran leo thang, anh luôn lo lắng cho sự an toàn của mẹ mình ở quê nhà. Cuộc xung đột làm gián đoạn hệ thống viễn thông trong khi lực lượng Iran tăng cường hiện diện ở khu vực dọc biên giới với Iraq khiến hoạt động liên lạc và thương mại của nhiều người bị ảnh hưởng.

Mỗi khi người anh họ của Fattahi có thể đến gần biên giới, anh sẽ gọi qua WhatsApp bằng một điện thoại sử dụng SIM Iraq, sau đó kết nối với mẹ của Fattahi bằng một điện thoại khác sử dụng mạng di động Iran.

“Mỗi cuộc gọi chỉ kéo dài một đến hai phút. Mẹ dặn tôi giữ gìn sức khỏe và nói rằng mọi người vẫn ổn”, Fattahi chia sẻ từ thành phố Sulaymaniyah, thuộc khu vực người Kurd ở Iraq, giáp biên giới Iran.

“Cuộc gọi thường bị nhiễu sóng vì anh họ tôi phải dùng hai điện thoại, một để gọi cho tôi và một để liên lạc với mẹ tôi. Rất khó nghe thấy rõ tiếng mẹ. Nhưng như vậy là đủ rồi”, Fattahi nói tiếp.

Tuy nhiên, đã 4 ngày trôi qua kể từ cuộc gọi cuối cùng. Fattahi liên tục nhìn vào điện thoại. “Tôi nghĩ hôm nay anh ấy sẽ gọi nhưng vẫn chưa thấy”, anh nói.

Biên giới giữa Iran và khu vực người Kurd phía bắc Iraq vốn là nơi dễ qua lại, gắn kết bởi các mối quan hệ gia đình, thương mại,... Nhưng do ảnh hưởng của xung đột, hiện nay, nhiều gia đình bị cắt đứt liên lạc với người thân, còn các thương nhân cũng ngần ngại vượt biên.

Các nhà hoạt động cho biết, những ai di chuyển gần biên giới để bắt tín hiệu di động Iraq đều có nguy cơ bị bắn. Một số khác phải dựa vào các thiết bị Starlink được buôn lậu và trả giá rất cao để giữ liên lạc.

Tại huyện miền núi Byara của Iraq, người dân từng thường xuyên vượt biên để thăm người thân trong các dịp tụ họp gia đình và lễ tôn giáo. Tuy nhiên, xung đột làm đảo lộn những truyền thống lâu đời ấy.

Nyan Fayaq, sinh viên luật 25 tuổi, đứng bên những nồi thức ăn lớn khi cô giúp chuẩn bị bữa iftar trong tuần cuối cùng của tháng Ramadan. Hàng chục người tụ họp trong trang phục truyền thống của người Kurd giữa những ngọn đồi xanh rì rải rác đàn cừu.

Nhưng tâm trí Nyan hướng về thành phố Saqqez của Iran, nơi có người thân mà cô đã không thể liên lạc hơn một tháng qua.

Fayaq sinh ra ở Iran. Cha mẹ cô ly hôn khi cô mới 2 tuổi, sau đó cô cùng mẹ trở về Iraq, quê hương của mẹ. 18 năm sau, cô liên lạc lại với các chú ở Saqqez và duy trì liên hệ từ đó.

“Họ vẫn có điện, gas và nước, nhưng mọi thứ đều trở nên rất đắt đỏ vì nước Mỹ”, cô nói.

Trong khi đó, một người đàn ông Iran làm việc tại Iraq đã trở về quê nhà Merivan hai tuần trước để đón vợ sang Iraq vì lo sợ cho sự an toàn của cô ở Iran.

Thu thập thông tin bên trong Iran ngày càng khó

Shiwa Hassanpour, nhà hoạt động thuộc Tổ chức nhân quyền Hengaw, có trụ sở tại khu vực người Kurd ở Iraq, cho biết nhiều người đã bị bắn khi tiếp cận biên giới vì lực lượng Iran nghi ngờ họ là gián điệp.

"Việc thu thập thông tin từ bên trong Iran ngày càng khó khăn", cô nói. Người dân phải dựa vào các mạng riêng ảo (VPN) đắt đỏ để báo tin và gửi video, khiến tin tức rò rỉ ra ngoài rất chậm. Bản thân Hassanpour cũng đã không thể liên lạc với gia đình hơn 20 ngày qua.

Cô cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã triển khai số lượng lớn binh sĩ khắp các thành phố ở khu vực người Kurd Iran. Các biện pháp này được tăng cường sau khi các nhóm đối lập người Kurd Iran tuyên bố thành lập liên minh.

Kể từ đó, Hengaw ghi nhận số lượng trạm kiểm soát di động, kiểm tra phương tiện và các vụ bạo lực tăng mạnh.

Việc sử dụng VPN để vượt qua kiểm duyệt Internet tốn khoảng 25 USD. Để liên lạc với người thân ở nước ngoài, các gia đình phải trả tới 50 USD, số tiền mà phần lớn không thể chi trả, cô nói. Người dân cũng phải trả giá cao để sử dụng các thiết bị Starlink buôn lậu.

Để ngăn người Iran sử dụng mạng Iraq gọi điện, Iran đã nhắm vào các trạm phát sóng của các công ty viễn thông Iraq như Asiacell và Korek gần biên giới, ngăn bất kỳ ai tiếp cận khu vực này, Hassanpour cho biết.

"Nhà chức trách cũng bắt giữ bất kỳ ai bị phát hiện cài ứng dụng VPN trên điện thoại, cáo buộc họ làm gián điệp cho Israel hoặc Mỹ", cô nói thêm.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Nguy cơ từ "mưa đen" trong cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran