Vào cuối thập niên 1920 và đầu những năm 1930, các kỹ sư Liên Xô bắt đầu nghiên cứu phương tiện chiến đấu có thể hoạt động mà không cần kíp lái trực tiếp. Những chiếc xe tăng này được gọi là Teletank, viết tắt bằng ký hiệu TT, dựa trên ý tưởng điều khiển cơ giới từ xa. Năm 1930, các thử nghiệm ban đầu sử dụng xe tăng Renault FT và T-18, mở đường cho những mẫu tiên tiến hơn như TT-26. Đây là một nỗ lực đáng chú ý nhằm đưa binh sĩ ra khỏi những vị trí nguy hiểm nhất trên chiến trường.
Khác với xe tăng robot hiện đại sử dụng camera, cảm biến và hệ thống máy tính phức tạp, Teletank chủ yếu nhận lệnh qua sóng vô tuyến từ một xe tăng điều khiển có người lái. Hai phương tiện phối hợp thành một tổ hợp: chiếc xe tăng phía sau truyền lệnh, còn chiếc xe tăng không người lái thực hiện những thao tác như tiến lên, rẽ trái, rẽ phải hoặc dừng lại. Tùy phiên bản, hệ thống có thể xử lý nhiều lệnh khác nhau, nhưng khả năng quan sát môi trường từ xa vẫn rất hạn chế.
Một chiếc TT-26 được cải biến để điều khiển từ xa. Ảnh: Wikimedia Commons
Điểm đáng chú ý là Teletank không chỉ được thiết kế để di chuyển. Một số phiên bản dựa trên xe tăng T-26 được trang bị súng phun lửa, thiết bị tạo màn khói và những phương tiện phục vụ nhiệm vụ phá hủy công sự. Các nhà thiết kế kỳ vọng có thể đưa xe đến gần lô cốt đối phương mà không phải trực tiếp đặt kíp lái vào vùng nguy hiểm. Tuy nhiên, việc điều khiển vũ khí chính xác từ xa là một thách thức lớn, nhất là khi người vận hành không có hình ảnh trực tiếp và đầy đủ về chiến trường.
Năm 1939–1940, trong Chiến tranh Mùa đông chống Phần Lan, Hồng quân đã đưa Teletank vào sử dụng thực tế. Những chiếc xe này tham gia các nhiệm vụ như trinh sát và hỗ trợ tiến công, trong đó có việc đối phó với hệ thống công sự kiên cố. Nhưng chiến trường phủ tuyết, chướng ngại vật, bãi mìn và các vật cản chống tăng khiến xe dễ mất phương hướng hoặc mắc kẹt. Liên lạc vô tuyến cũng có thể bị gián đoạn, làm giảm đáng kể hiệu quả điều khiển.
Dù không đạt được kỳ vọng ban đầu, Teletank vẫn là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử robot quân sự. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai mở rộng năm 1941, những hạn chế về độ tin cậy, liên lạc và khả năng vượt địa hình khiến chương trình dần mất ưu tiên. Một số xe còn lại được tháo thiết bị điều khiển để sử dụng như xe tăng thông thường. Tuy vậy, ý tưởng đưa phương tiện chiến đấu vào vùng nguy hiểm mà không cần người ngồi bên trong đã đi trước thời đại nhiều thập niên.
Nhìn từ hiện tại, Teletank có thể xem là một tiền thân của phương tiện chiến đấu mặt đất không người lái. Nó chưa có trí tuệ nhân tạo hay khả năng tự hành như những hệ thống hiện đại, nhưng đã đặt ra một câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị: liệu con người có thể thay đổi chiến tranh bằng cách điều khiển vũ khí từ khoảng cách an toàn? Lịch sử Teletank cho thấy ý tưởng ấy xuất hiện từ rất sớm, dù công nghệ thời đó chưa đủ sức biến nó thành giải pháp hiệu quả.
