Cá voi mắc cạn là một trong những hiện tượng bí ẩn và đau lòng nhất trong thế giới động vật. Đôi khi chỉ một cá thể bị thương hoặc già yếu trôi vào bờ, nhưng cũng có những trường hợp hàng chục, thậm chí hàng trăm con cùng mắc cạn. Điều đáng kinh ngạc là nhiều loài cá voi có đời sống xã hội rất phức tạp, khiến quyết định của một cá thể có thể kéo theo cả đàn.

Ảnh: Pinterest

Một trong những nguyên nhân được nghiên cứu nhiều nhất là cấu trúc xã hội của cá voi. Một số loài, đặc biệt là cá voi hoa tiêu, sống thành những nhóm rất gắn bó. Nếu một cá thể gặp vấn đề và tiến vào vùng nước nông, những con khác có thể đi theo. Khi thủy triều rút, cả đàn có thể bị mắc lại trên bãi biển.

Địa hình đáy biển cũng có thể đóng vai trò quan trọng. Cá voi sử dụng âm thanh để định hướng và tìm kiếm thức ăn. Những khu vực có bãi cạn, bờ biển thoai thoải hoặc địa hình đáy biển phức tạp có thể khiến chúng khó nhận biết rằng mình đang tiến quá gần đất liền. Một số vùng biển vì thế có xu hướng xảy ra tình trạng cá mắc cạn thường xuyên hơn.

Ảnh: gazeteoksijen

Thời tiết và thủy triều cũng có thể biến một tình huống nguy hiểm thành thảm họa. Nếu một đàn cá voi tiến vào vùng nước nông đúng lúc thủy triều đang xuống, chúng có thể nhanh chóng mất khả năng bơi. Trọng lượng cơ thể khổng lồ vốn được nước nâng đỡ nay lại trở thành gánh nặng.

Một yếu tố khác được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm là tiếng ồn dưới đại dương. Sonar quân sự tần số cao và một số hoạt động của con người có thể ảnh hưởng đến hành vi hoặc khả năng định hướng của động vật biển có vú. Tuy nhiên, không phải mọi vụ mắc cạn đều có thể quy cho sonar hay hoạt động của con người; nguyên nhân thường phức tạp và cần được điều tra riêng cho từng trường hợp.

Ảnh: jutarnji

Bệnh tật cũng là một khả năng. Một con cá voi bị nhiễm bệnh, tổn thương hoặc suy yếu có thể mất khả năng định hướng và tìm kiếm thức ăn bình thường. Nếu nó là cá thể có vai trò quan trọng trong đàn, những con khác có thể ở lại thay vì rời đi.

Điều đáng buồn là khi đã nằm trên bờ, cá voi phải đối mặt với một vấn đề mà chúng không gặp dưới biển: trọng lực. Cơ thể khổng lồ bị chính trọng lượng của nó đè ép, khiến hô hấp và tuần hoàn trở nên khó khăn. Da cũng nhanh chóng bị tổn thương khi tiếp xúc với không khí và ánh nắng.

Các nhà khoa học vẫn chưa có một lời giải thích duy nhất cho hiện tượng này. Có lẽ “bí mật” nằm ở sự kết hợp giữa hành vi xã hội, địa hình, thủy triều, sức khỏe cá thể và môi trường biển.

Mỗi vụ mắc cạn lại là một cơ hội để con người hiểu thêm về những sinh vật khổng lồ mà phần lớn cuộc đời chúng ta gần như không thể quan sát trực tiếp dưới đại dương.