Trường THPT chuyên sẽ không còn là nơi đào tạo lệch môn hay chạy theo thành tích giải thưởng, mà chuyển trọng tâm sang phát hiện, ươm tạo tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm. Đây là tinh thần cốt lõi trong dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố lấy ý kiến dư luận.
Thay vì chia tách lớp học theo từng môn riêng biệt như hiện nay, các trường chuyên sẽ tổ chức giảng dạy và tuyển sinh thống nhất theo 3 khối chính gồm Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học), Khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và Ngoại ngữ. Mô hình mới được thiết kế theo 3 tầng liên thông: lấy giáo dục toàn diện làm nền tảng, giáo dục nâng cao theo khối để mở rộng tư duy liên ngành, và giáo dục chuyên sâu theo môn kết hợp dự án thực tiễn. Cấu trúc này giúp học sinh phát triển tư duy độc lập mà không làm phát sinh thêm môn học hay tăng thời lượng trên lớp.
Nhằm giúp học sinh chủ động xây dựng lộ trình học tập thay vì bị gắn chặt vào một môn ngay từ khi nhập học, dự thảo xây dựng quy trình trải nghiệm linh hoạt. Trong học kỳ I lớp 10, học sinh tham gia các dự án nhập môn, trải nghiệm và nhận tư vấn hướng nghiệp để xác định thế mạnh. Đến cuối học kỳ I, ngoài môn bắt buộc của khối (Toán với khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn với khối Khoa học xã hội, Ngoại ngữ trúng tuyển với khối Ngoại ngữ), học sinh mới đăng ký thêm 2 môn cùng khối để học chuyên sâu, phù hợp với các tổ hợp xét tuyển đại học. Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng và bắt buộc tham gia ít nhất 1 dự án liên môn giải quyết vấn đề thực tế dưới sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp cùng chuyên gia, giảng viên đại học hoặc doanh nghiệp.
Bước sang lớp 11, học sinh đi vào học ổn định nội dung nâng cao nhưng vẫn có cơ hội xin chuyển đổi môn chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc lớp 11 nếu có nguyện vọng và được đánh giá phù hợp.
Kỳ thi tuyển sinh vào trường chuyên cũng có sự thay đổi lớn khi áp dụng chung một phương thức và một mức điểm chuẩn cho từng khối, thay vì chia chỉ tiêu theo từng môn chuyên. Thí sinh dự thi sẽ làm bài thi môn chung (Toán, Ngữ văn theo đề thi lớp 10 của Sở Giáo dục và Đào tạo), môn nâng cao hoặc ngoại ngữ với hệ số tối thiểu là 2, cùng một bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu tương ứng với khối đăng ký (Khoa học tự nhiên hoặc Khoa học xã hội). Bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu tập trung kiểm tra tư duy logic, khả năng lập luận và giải quyết vấn đề dựa trên kiến thức THCS, hoàn toàn không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu nhằm giảm bớt áp lực học thêm hay luyện thi lệch.
Bên cạnh đó, dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên kết nối hợp tác với ít nhất một cơ sở giáo dục đại học để chia sẻ phòng thí nghiệm, phối hợp nghiên cứu và hướng nghiệp. Thước đo chất lượng của trường chuyên sẽ không còn phụ thuộc đơn thuần vào số lượng giải thưởng hay tỷ lệ đỗ đạt trước mắt, mà dựa trên sự tiến bộ của học sinh và tỷ lệ cựu học sinh theo đuổi các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học (STEM) hay các chương trình tài năng ở bậc đại học.
Đối với học sinh trong đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế, nhà trường vẫn bắt buộc bảo đảm dạy đủ các môn học, tuyệt đối không được cắt giảm hay miễn bỏ.
Mô hình đổi mới dự kiến bắt đầu áp dụng từ năm học 2027–2028. Những trường chưa chuẩn bị kịp điều kiện về cơ sở vật chất và đội ngũ có thể lùi thời điểm áp dụng sang năm học 2028–2029 theo quyết định của cơ quan quản lý. Đối với học sinh đã trúng tuyển và đang theo học trước thời điểm quy chế mới có hiệu lực, chương trình và mô hình lớp chuyên hiện tại vẫn tiếp tục được giữ nguyên cho đến khi hoàn thành cấp học.
