Các hình ảnh và đoạn video mới công bố cho thấy một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry (AWACS) của Không quân Mỹ đã bị phá hủy tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia, sau cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran.
Chiếc E-3G thuộc Không đoàn Kiểm soát trên không số 552, đóng tại căn cứ Tinker (bang Oklahoma), được xác định là đã bị đánh trúng trực tiếp. Hình ảnh hiện trường cho thấy phần đuôi máy bay - nơi đặt radar quay đặc trưng - bị phá hủy nặng nề. Giới phân tích nhận định đòn tấn công đã nhắm chính xác vào khu vực quan trọng nhất của máy bay, dù vẫn chưa rõ vũ khí được sử dụng là UAV hay tên lửa đạn đạo.
E-3 Sentry là một trong những tài sản hỗ trợ giá trị nhất của Không quân Mỹ, với giá trị ước tính gần 500 triệu USD, chỉ đứng sau máy bay chỉ huy chiến lược E-4B Nightwatch. Việc mất một máy bay loại này được đánh giá là tổn thất lớn chưa từng có trong cuộc xung đột hiện tại.
Đòn giáng vào hệ thống cảnh báo sớm
Sự phá hủy E-3 diễn ra trong bối cảnh mạng lưới phòng không và cảnh báo sớm của Mỹ tại Trung Đông đang chịu áp lực lớn. Trước đó, các cuộc tấn công của Iran được cho là đã phá hủy radar AN/FPS-132 trị giá hơn 1 tỷ USD tại Qatar, cùng hai radar AN/TPY-2 có giá từ 500 triệu đến 1 tỷ USD mỗi hệ thống.
Những tổn thất này khiến khả năng phát hiện sớm và đánh chặn các cuộc tấn công của Iran suy giảm đáng kể. Đồng thời, kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và các đồng minh cũng đang dần cạn kiệt sau nhiều đợt giao tranh liên tiếp.
Đáng chú ý, việc thay thế E-3 không hề đơn giản. Chương trình máy bay cảnh báo sớm thế hệ mới E-7 Wedgetail của Mỹ chỉ mới được phê duyệt ngân sách vào đầu tháng 3 và còn phải xếp hàng chờ sản xuất, khiến khoảng trống năng lực có thể kéo dài.
Thiệt hại lan rộng tới lực lượng tiếp dầu
Không chỉ E-3, cuộc tấn công vào căn cứ Prince Sultan còn được cho là đã phá hủy ít nhất 3 máy bay tiếp dầu KC-135 Stratotanker, mỗi chiếc trị giá khoảng 53 triệu USD, và gây thương vong cho ít nhất 10 người.
Trước đó, một đợt tấn công khác hồi giữa tháng 3 đã làm hư hại ít nhất 5 chiếc KC-135 tại cùng căn cứ. Ngoài ra, một chiếc KC-135 khác đã bị phá hủy tại Iraq, trong khi một chiếc khác bị hư hại do các hoạt động phòng không của lực lượng địa phương.
Áp lực lớn lên năng lực không quân Mỹ
Các tổn thất liên tiếp đang đặt ra thách thức lớn đối với Không quân Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực tiếp dầu trên không. Khi các căn cứ tiền phương bị đe dọa, máy bay chiến đấu buộc phải xuất kích từ khoảng cách xa hơn, kéo theo nhu cầu tiếp dầu tăng mạnh.
Trong khi đó, đội bay KC-135 đã cũ và đòi hỏi bảo dưỡng cao, còn số lượng máy bay tiếp dầu thế hệ mới KC-46 lại hạn chế và gặp nhiều vấn đề kỹ thuật. Điều này khiến khả năng duy trì các chiến dịch không kích cường độ cao của Mỹ bị ảnh hưởng đáng kể.
Giới phân tích nhận định, việc mất máy bay cảnh báo sớm E-3 cùng nhiều máy bay tiếp dầu có thể làm suy yếu đáng kể năng lực kiểm soát không phận và triển khai sức mạnh không quân của Mỹ tại Trung Đông trong giai đoạn tới.
