Katar là loại dao găm đẩy đặc trưng của tiểu lục địa Ấn Độ, nổi bật với lưỡi dao rộng và phần chuôi hình chữ H. Thay vì cầm cán dao như những loại dao găm thông thường, người sử dụng nắm vào hai thanh kim loại song song, để lưỡi dao nằm thẳng phía trước nắm tay. Thiết kế này biến vũ khí thành phần nối dài của cánh tay, phù hợp với động tác đâm bằng lực đẩy. Katar từng xuất hiện trong môi trường chiến đấu, săn bắn và văn hóa võ thuật của các vương triều Ấn Độ.

Điều thú vị hơn là bên cạnh những mẫu thông thường, một số hiện vật Katar còn được chế tạo với cơ cấu đặc biệt, chẳng hạn lưỡi dao nhỏ ẩn bên trong phần lưỡi chính và có thể trượt ra nhờ hệ thống lò xo. Khi nhìn bên ngoài, chúng có thể không khác nhiều so với một con dao găm trang trí cầu kỳ. Nhưng cấu trúc bên trong lại khiến chúng giống những thiết bị cơ khí thu nhỏ, phản ánh sự sáng tạo của thợ chế tác vũ khí xưa.

Một mẫu Katar cổ với thiết kế chuôi đặc trưng. Không phải mọi Katar đều có lưỡi phụ hoặc cơ cấu lò xo. Ảnh: collection.sciencemuseumgroup.org.uk

Những mẫu Katar có lưỡi phụ thường được mô tả là dao găm lưỡi kép hoặc dao găm có cơ cấu bung lưỡi. Khi bộ phận chuyển động được kích hoạt, một lưỡi nhỏ hơn có thể xuất hiện từ phần thân vốn tưởng như chỉ có một lưỡi duy nhất. Đây là đặc điểm khiến chúng dễ được liên tưởng đến những món vũ khí bí mật trong tiểu thuyết phiêu lưu. Tuy nhiên, cần phân biệt hiện vật có thật với những câu chuyện phóng đại: không phải mẫu Katar nào cũng dùng lò xo và cơ chế của từng hiện vật cần được xác định riêng.

Trong thời kỳ các vương triều Rajput và đế chế Mughal phát triển mạnh, Katar còn là biểu tượng của địa vị và lòng can đảm. Một số hiện vật được trang trí bằng vàng, chạm khắc hoa văn hoặc gắn đá quý, cho thấy chúng không chỉ phục vụ chiến đấu mà còn thể hiện quyền lực và gu thẩm mỹ của chủ nhân. Những mẫu được lưu giữ tại các bảo tàng ngày nay phản ánh sự đa dạng đáng kinh ngạc của nghệ thuật chế tác vũ khí Ấn Độ.

Katar trang trí cầu kỳ thời Mughal, kết hợp lưỡi thép và nghệ thuật kim hoàn. Ảnh: commons.wikimedia.org

Dù cơ cấu lò xo không phải đặc điểm phổ biến của toàn bộ dòng Katar, những hiện vật đặc biệt này cho thấy người thợ chế tác Ấn Độ từng tìm cách kết hợp công năng, tính bất ngờ và nghệ thuật cơ khí trong một vật dụng nhỏ gọn. Chúng là lời nhắc rằng lịch sử vũ khí không chỉ kể về những trận chiến, mà còn hé lộ trí tưởng tượng và kỹ năng kỹ thuật của con người qua nhiều thế kỷ.