Giá trị của một cuộc tái thiết đô thị đôi khi không nằm ở những công trình mới, mà bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong đời sống thường ngày: một khoảng sân chơi an toàn gần nhà cho trẻ nhỏ, một bóng cây và băng ghế đá để người già ngồi nghỉ, hay một không gian xanh thực sự để cộng đồng thư giãn. Đó cũng là cách Vĩnh Hưng được kỳ vọng bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi chất lượng sống trở thành giá trị cốt lõi của quá trình tái thiết.

Từ điểm nghẽn đến cơ hội tái thiết

Chiều muộn tại một con ngõ nhỏ trên phố Lĩnh Nam (phường Vĩnh Hưng), bà Trần Thị Cúc (70 tuổi) tìm một góc an toàn cho đứa cháu ngoại 6 tuổi tập đạp xe. Không gian vui chơi chủ yếu là lối đi chung chật hẹp, thường xuyên có xe qua lại. Người lớn tuổi cũng khó tìm được những khoảng xanh, băng ghế đá để nghỉ ngơi, tập dưỡng sinh. Thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng đang là một trong những bất cập của người dân Vĩnh Hưng.

Nằm sát trung tâm Thủ đô, khu vực này đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt không gian xanh. Trái ngược với mật độ dân cư đông đúc và nhu cầu sinh hoạt ngày càng lớn, nhiều diện tích đất vẫn bị bỏ hoang, sử dụng tạm bợ hoặc chưa phát huy hiệu quả.

Điển hình là khu đất rộng khoảng 15 ha từng được quy hoạch làm Công viên sinh thái Vĩnh Hưng. Thay vì trở thành lá phổi xanh của khu vực, không gian này sau nhiều năm chưa triển khai hiện được sử dụng cho nhiều mục đích như tập kết phế liệu, trông giữ xe, sân bóng tự phát và kho xưởng tạm bợ. Tình trạng lãng phí tài nguyên đất đai kéo dài khiến khu vực chưa có thêm không gian xanh và tiện ích công cộng tương xứng với nhu cầu của cư dân.

Với Vĩnh Hưng, tái thiết vì thế không đơn thuần là xây dựng những công trình mới, mà là cơ hội tổ chức lại không gian đô thị, khơi thông nguồn lực đất đai, bổ sung hạ tầng còn thiếu và tạo điều kiện sống tốt hơn cho cộng đồng đang sinh sống tại đây.

Tái cấu trúc không gian đô thị, kiến tạo hệ sinh thái sống đa chức năng

Trong bối cảnh khu vực phía Đông Nam Hà Nội đang chuyển động mạnh, Vĩnh Hưng đứng trước cơ hội tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đồng bộ hơn. Vị trí kết nối với các trục giao thông trọng điểm và cảnh quan sông Hồng tạo dư địa để tái cấu trúc toàn diện.

Dự án tái thiết có quy mô khoảng 447 ha, tổng mức đầu tư gần 186.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 206,1 ha được định hướng tái thiết hoàn chỉnh; phần còn lại tập trung chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, kết nối thông suốt với khu dân cư hiện hữu.

Lõi cảnh quan của Vĩnh Hưng tương lai được định hình bằng chuỗi công viên, hồ điều hòa và mặt nước liên hoàn. Hệ thống này vừa mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, vừa góp phần điều tiết nước mưa, cải thiện vi khí hậu và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Cùng với mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD) và định hướng “đô thị 15 phút”, các nhu cầu thiết yếu của cư dân như trường học, y tế, thương mại, vui chơi, thể thao được đưa tới gần hơn với đời sống thường nhật. Khi đó, không gian xanh không còn là phần diện tích phụ trợ của đô thị, mà trở thành một cấu phần quan trọng tạo nên giá trị sống.

Khi người dân trở thành trung tâm của cuộc tái thiết

Tái thiết đô thị không đơn thuần là dỡ bỏ cái cũ để xây dựng công trình mới. Tại lễ khởi công nhiều dự án của Hà Nội cuối tháng 8/2026, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã nhấn mạnh mục tiêu của quá trình tái thiết là cải thiện thực chất hạ tầng và điều kiện sống của người dân. Không gian đô thị cần được tổ chức lại hợp lý hơn, bổ sung các công trình công cộng còn thiếu và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai.

Tinh thần lấy con người làm trung tâm được cụ thể hóa bằng việc ưu tiên quỹ đất hỗn hợp cho nhà ở xã hội và tái định cư. Hàng chục nghìn người dân có cơ hội an cư ngay trên mảnh đất quen thuộc, giảm thiểu xáo trộn sinh kế và duy trì những kết nối cộng đồng vốn đã hình thành qua nhiều thế hệ.

Người dân sẽ chuyển về những khu nhà kiên cố, an toàn, được vận hành bài bản với hạ tầng kỹ thuật và tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy đồng bộ. Các khu nhà ở xã hội và tái định cư không bị tách biệt mà được tích hợp trong tổng thể đô thị, cùng tiếp cận hệ thống công viên, mặt nước, trường học và giao thông kết nối.

Quy hoạch chỉ thực sự bền vững khi người dân không đứng ngoài cuộc, mà trở thành chủ thể thụ hưởng chính. Tại Vĩnh Hưng, quyền lợi về an cư, sinh kế và nếp sống cộng đồng vì thế cần được đặt xuyên suốt trong quá trình chuyển dịch.

Với người dân, thước đo phát triển không nằm ở những con số đầu tư đồ sộ, mà là con đường trước cửa bớt tắc, trường học và công viên gần hơn, ngày mưa không còn ngập, trẻ nhỏ có nơi vui chơi và người già có chỗ nghỉ ngơi. Câu chuyện tái thiết Vĩnh Hưng, suy cho cùng, chỉ thực sự có ý nghĩa khi những thay đổi trên quy hoạch được chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn trong từng ngày của cộng đồng hiện hữu.