Số ca mắc bệnh não mô cầu tại Việt Nam từ đầu năm 2026 đến nay đang có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm trước. Báo cáo giám sát của Bộ Y tế ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu trong 14 tuần đầu năm, trong đó có 4 ca tử vong. Con số này gần gấp rưỡi so với 14 ca ghi nhận cùng kỳ năm 2025. Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc. Mặc dù các ca bệnh xuất hiện rải rác trong cộng đồng và chưa hình thành ổ dịch tập trung, sự gia tăng đột ngột này đặt ra cảnh báo lớn về công tác phòng ngừa.
Não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thời gian ủ bệnh trung bình từ 3– 4 ngày (dao động 1– 10 ngày). Thể tối cấp của bệnh có thể khiến người bệnh rơi vào tình trạng nguy kịch và tử vong chỉ trong vòng 24h. Ngay cả khi được điều trị kịp thời bằng kháng sinh, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân viêm màng não do não mô cầu vẫn chiếm 10–15%. Ước tính trong số 5 người khỏi bệnh thì có 1 người phải chịu di chứng suốt đời như điếc, tổn thương não, cắt cụt chi, suy giảm chức năng thận hoặc các vấn đề thần kinh.
Nguy hiểm nhất là ở giai đoạn khởi phát, bệnh có triệu chứng rất giống cảm cúm thông thường: sốt cao đột ngột (39– 40°C), đau đầu, buồn nôn và mệt mỏi. Sự tương đồng này khiến nhiều người chủ quan tự theo dõi và điều trị tại nhà sai lầm có thể trả giá bằng tính mạng khi bệnh nhanh chóng chuyển sang nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não.
Theo BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên Chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, điểm khác biệt lớn nhất giữa hai bệnh nằm ở tốc độ lây lan và độc lực tác động lên thể trạng. Cúm lây lan rất nhanh; nếu một lớp học hoặc một gia đình đồng loạt mắc bệnh thì khả năng cao đó là cúm. Ngược lại, vi khuẩn não mô cầu lây qua dịch tiết hô hấp khi tiếp xúc gần và rất hiếm khi bùng phát đồng loạt trong cùng một tập thể. Tuy nhiên, tình trạng toàn thân của bệnh nhân não mô cầu ngay trong những giờ đầu nghiêm trọng hơn nhiều. Bệnh nhân sốt cao kèm vẻ mặt bơ phờ, đừ lừ, thể hiện rõ tình trạng nhiễm trùng nặng và có thể mất ý thức rất nhanh.
BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh, Phó Trưởng khoa Sức khỏe trẻ em (Bệnh viện Nhi Đồng 2), lưu ý rằng trong 8– 15h đầu, bệnh nhân thường chỉ sốt và mệt mỏi. Các dấu hiệu điển hình như tử ban (ban xuất huyết), cứng cổ hay suy giảm ý thức thường xuất hiện muộn khi đã đe dọa tính mạng. Do đó, người dân tuyệt đối không chờ đến khi xuất hiện tử ban mới đưa người bệnh đi khám.
Để kiểm tra ban xuất huyết tại nhà, BSCKII Ngô Văn An (Bệnh viện Đa khoa Medlatec) hướng dẫn cha mẹ khi thấy trẻ sốt cao cần quan sát kỹ da. Nếu thấy các nốt màu đỏ sẫm hoặc tím như vết bầm, hãy dùng hai đầu ngón tay căng nhẹ bề mặt da. Nếu nốt ban vẫn giữ nguyên màu sắc mà không bị nhạt đi, đây là dấu hiệu xuất huyết dưới da nguy hiểm, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, khi xuất hiện sốt cao kèm lừ đừ, bơ phờ, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hay xuất hiện nốt xuất huyết dù mới chỉ trong vài giờ, gia đình cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Với bệnh não mô cầu, mỗi giờ trì hoãn đều quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa hồi phục hoàn toàn và di chứng suốt đời.
