Ở đông bắc Brazil có một cảnh tượng tưởng như chỉ xuất hiện trong phim khoa học viễn tưởng: những đồi cát trắng trải dài đến tận đường chân trời, nhưng giữa các triền cát lại xuất hiện vô số hồ nước xanh trong. Đó là Vườn quốc gia Lençóis Maranhenses, thuộc bang Maranhão.
Ảnh: Wikimedia Commons
Nhìn từ trên cao, nơi đây giống một tấm vải khổng lồ màu trắng bị ai đó rắc lên hàng nghìn viên ngọc xanh. Tuy nhiên, gọi Lençóis Maranhenses là “sa mạc” theo nghĩa thông thường lại không hoàn toàn chính xác. Khu vực này có khí hậu bán ẩm, với mùa mưa cung cấp một lượng nước rất lớn. Nước mưa tích tụ trong những vùng trũng giữa các đụn cát, tạo thành các hồ tạm thời.
Toàn bộ khu vực được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2024. Vườn quốc gia rộng khoảng 156.562 ha, trong đó khoảng 90.000 ha là hệ thống đụn cát. Dọc theo khoảng 80 km bờ biển, gió liên tục di chuyển cát, tạo thành những chuỗi đụn cát hình lưỡi liềm, có thể kéo dài hàng chục kilomet.
Ảnh: blumar.com
Điều kỳ lạ nhất là những hồ nước này không cần sông hay suối cung cấp nước. Chúng chủ yếu được hình thành từ nước mưa. Khi mùa mưa đến, mực nước ngầm dâng lên và nước tích tụ giữa các đụn cát. Có hồ tồn tại trong nhiều tháng, có hồ nhanh chóng biến mất khi mùa khô tới. Năm sau, những hồ mới có thể xuất hiện ở vị trí khác, với hình dạng hoàn toàn khác.
Ngay cả những đụn cát cũng không đứng yên. UNESCO cho biết chúng có thể dịch chuyển với tốc độ khoảng 4–25m mỗi năm, khiến cảnh quan Lençóis Maranhenses luôn trong trạng thái biến đổi. Một hồ nước từng nằm ở vị trí này có thể biến mất, trong khi một hồ khác hình thành ở nơi trước đó chỉ có cát trắng.
Ảnh: world-prices
Vì thế, Lençóis Maranhenses không chỉ đẹp mà còn giống một “phòng thí nghiệm tự nhiên” khổng lồ. Gió, đại dương, mưa, cát và nước ngầm cùng nhau tạo nên một hệ thống địa mạo đặc biệt hiếm thấy trên Trái đất. Khu vực này cũng nằm tại vùng chuyển tiếp giữa ba hệ sinh thái lớn của Brazil: Cerrado, Caatinga và Amazon.
Có lẽ điều hấp dẫn nhất ở Lençóis Maranhenses nằm ở nghịch lý của nó: một vùng đất trông khô cằn nhất lại được nước tạo nên vẻ đẹp đặc trưng nhất.
Và mỗi mùa mưa, thiên nhiên dường như lại cầm cọ vẽ lại toàn bộ “sa mạc” ấy từ đầu.
