Khoảng năm 1470, tại Gallipoli, một nhân vật sau này trở thành một trong những nhà hàng hải và bản đồ học nổi tiếng nhất Đế chế Ottoman ra đời: Piri Reis. Ông không chỉ là đô đốc mà còn là nhà địa lý, nhà hàng hải và người biên soạn những hải đồ có giá trị đặc biệt.

Ảnh: tr.wikiquote

Tên tuổi Piri Reis ngày nay gắn chặt với bản đồ thế giới năm 1513. Điều đáng kinh ngạc là bản đồ này xuất hiện chỉ khoảng hai thập niên sau những chuyến hải hành của Christopher Columbus đến châu Mỹ. Piri Reis đã thể hiện một phần bờ biển Nam Mỹ và các vùng đất mới được người châu Âu biết đến với mức độ chi tiết đáng chú ý đối với kỹ thuật hàng hải đầu thế kỷ XVI. UNESCO đánh giá đây là bản đồ có ghi nhận sớm nhất về các chuyến hải hành Đại Tây Dương của Columbus.

Ảnh: yenicaggazetesi

Nhưng Piri Reis không “tự nhìn thấy” toàn bộ thế giới để vẽ lại. Chính ông ghi chú rằng bản đồ được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau. Trong số đó có các bản đồ Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và những nguồn địa lý cổ hơn. Vì vậy, điều thiên tài của Piri Reis không nhất thiết nằm ở việc ông biết một bí mật mà người khác không biết, mà ở khả năng thu thập, đối chiếu và ghép nối thông tin hàng hải từ nhiều nền văn hóa thành một bức tranh địa lý thống nhất. UNESCO cũng nhấn mạnh tính chất giao thoa giữa các nguồn Thổ Nhĩ Kỳ, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Italy và Arab trong tác phẩm này.

Bản đồ 1513 còn đặc biệt bởi những hình vẽ phong phú: tàu thuyền, con người, động vật, núi non, thành phố và cả những sinh vật mang màu sắc huyền thoại. Nó không đơn thuần là công cụ định hướng trên biển mà còn là một bức tranh về cách con người đầu thế kỷ XVI hình dung thế giới.

Ảnh: lifo

Piri Reis còn để lại một kiệt tác khác: Kitab-ı Bahriye – “Sách về biển”. Tác phẩm được biên soạn ban đầu vào năm 1525 và dành tặng Sultan Suleiman I, sau đó tiếp tục được sửa chữa, mở rộng. Các bản thảo chứa hàng trăm hải đồ mô tả bờ biển, đảo, vịnh, thành phố và các tuyến hàng hải quanh Địa Trung Hải, Biển Đen cùng nhiều khu vực khác.

Một trong những bí ẩn nổi tiếng nhất xoay quanh Piri Reis là tuyên bố rằng bản đồ 1513 đã thể hiện Nam Cực trước khi Nam Cực được khám phá. Tuy nhiên, đây là vấn đề vẫn còn tranh luận. Một số cách diễn giải cho rằng phần đất phía nam trên bản đồ có thể là bờ biển Nam Mỹ bị biến dạng, chứ không nhất thiết là Nam Cực.

Bản đồ Piri Reis được phát hiện tại Thư viện Cung điện Topkapı năm 1929 và được UNESCO ghi vào Chương trình Ký ức Thế giới năm 2017.

Có lẽ điều hấp dẫn nhất về Piri Reis không phải là những câu chuyện bí ẩn được thêu dệt quanh ông, mà là một sự thật đơn giản hơn: ở thời đại những đại dương còn là khoảng trắng trên bản đồ, ông đã cố gắng ghép những mảnh thông tin rời rạc của nhân loại để tạo nên hình ảnh về một thế giới đang mở rộng từng ngày.