Nhựa bạch dương (birch tar) là chất đặc, dính, được tạo ra khi đun nóng vỏ cây trong điều kiện ít hoặc không có oxy. Loại nhựa này vốn được biết đến như chất kết dính công cụ thời tiền sử, có thể còn có khả năng ức chế vi khuẩn gây nhiễm trùng.

Thí nghiệm mới gợi ra khả năng người Neanderthal đã biết tận dụng vật liệu tự nhiên này để chăm sóc vết thương từ hàng chục nghìn năm trước.

Các nhà khảo cổ từng tìm thấy dấu vết của chất này tại nhiều địa điểm có người Neanderthal sinh sống ở châu Âu, thường gắn với công cụ đá. Giả thuyết phổ biến là người Neanderthal dùng nhựa để gắn lưỡi đá vào cán gỗ, giúp chế tạo công cụ hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới đặt câu hỏi liệu vật liệu này có được sử dụng cho những mục đích khác, chẳng hạn bảo vệ vết thương khỏi nhiễm trùng.

Tjaark Siemssen, nhà nghiên cứu tham gia công trình tại Đại học Cologne và Đại học Oxford, cùng các đồng nghiệp đã tái tạo những kỹ thuật làm nhựa được cho là phù hợp với điều kiện thời tiền sử.

Nhóm nghiên cứu thử nhiều phương pháp. Một phương pháp là đặt vỏ bạch dương trong hố kín rồi gia nhiệt, khiến vật liệu phân hủy trong điều kiện thiếu oxy và tạo ra nhựa. Phương pháp khác đơn giản hơn: đốt vỏ cây gần một bề mặt rắn để hơi nhựa ngưng tụ và có thể thu gom.

Các nhà khảo cổ học đã phát hiện dấu vết của nó tại nhiều địa điểm của người Neanderthal trên khắp châu Âu, thường vẫn còn dính trên các công cụ đá cổ.

Khi các nhà nghiên cứu thử nghiệm các mẫu của họ, mọi loại nhựa bạch dương mà họ sản xuất đều có khả năng ức chế sự phát triển của tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, một loại vi khuẩn thường gây nhiễm trùng vết thương.

Điều đáng chú ý là hoạt tính kháng khuẩn xuất hiện bất kể các nhà nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chiết xuất thời tiền sử nào. Điều này cho thấy rằng đặc tính ức chế vi khuẩn của nhựa bạch dương không phụ thuộc vào một phương pháp sản xuất cụ thể nào.

Bằng chứng từ các xã hội cổ đại trên khắp thế giới cho thấy nhựa bạch dương đã được sử dụng cho mục đích y học cũng như các ứng dụng khác. Kết hợp với những phát hiện khảo cổ học cho thấy người Neanderthal đã sử dụng thực vật và thực hành các hình thức chăm sóc y tế.

"Bên cạnh những phát hiện này, ngày càng có nhiều bằng chứng về các phương pháp chữa bệnh và sử dụng thực vật của người Neanderthal, đó là lý do tại sao chúng tôi quan tâm đến việc sử dụng nhựa bạch dương trong bối cảnh này," Siemssen nói.

Mặc dù các thí nghiệm không chứng minh rằng người Neanderthal thực sự đã sử dụng nhựa bạch dương để chữa lành vết thương, nhưng chúng cho thấy rằng vật liệu mà họ có khả năng sản xuất có những đặc tính có thể hữu ích cho việc chăm sóc y tế.

Nghiên cứu được công bố trên PLOS One đã bổ sung một khả năng đáng chú ý vào hiểu biết về Neanderthal: họ có thể đã khai thác các đặc tính hóa học của vật liệu tự nhiên theo những cách vượt xa việc chế tạo công cụ.