Phát hiện làm thay đổi vị trí của Sao Diêm Vương trong Hệ Mặt Trời

Thanh Bình (tổng hợp) 05/10/2026 19:02

Theo định nghĩa chính thức của IAU, Pluto là hành tinh lùn. Tuy nhiên, những đặc điểm địa chất kỳ lạ của thiên thể này khiến câu chuyện không đơn giản như vậy.

Năm 1930, khi được phát hiện bởi Clyde Tombaugh, Sao Diêm Vương - Pluto - nhanh chóng trở thành thành viên thứ chín của hệ Mặt Trời trong sách giáo khoa. Suốt 76 năm, nhiều thế hệ trẻ em lớn lên với hình ảnh chín hành tinh quay quanh Mặt Trời. Nhưng rồi một cuộc cách mạng âm thầm xảy ra ở vùng tối của Hệ Mặt Trời.

Ảnh: science.nasa

Các nhà thiên văn bắt đầu phát hiện ngày càng nhiều vật thể giống Pluto trong Vành đai Kuiper. Đặc biệt, năm 2005, Eris – một thiên thể ở rất xa Mặt Trời – được phát hiện với kích thước gần tương đương Pluto. Nếu Pluto là hành tinh thì chẳng lẽ Eris cũng phải là hành tinh? Nếu vậy, còn bao nhiêu “hành tinh” khác đang chờ được phát hiện?

Đó là lý do năm 2006, Liên đoàn Thiên văn Quốc tế (IAU) đưa ra định nghĩa chính thức về “hành tinh”. Một thiên thể muốn được gọi là hành tinh phải quay quanh Mặt Trời, đủ lớn để có dạng gần cầu và quan trọng nhất: phải “dọn sạch” vùng lân cận quỹ đạo của mình, tức có khả năng chi phối hấp dẫn khu vực xung quanh. Pluto đáp ứng hai điều kiện đầu nhưng không đáp ứng điều kiện thứ ba. Vì thế, IAU chính thức xếp Pluto vào nhóm hành tinh lùn. Hệ Mặt Trời từ chín hành tinh còn tám.

Ảnh: irs.uni-stuttgart

Nhưng liệu điều đó có thực sự khiến Pluto “không phải hành tinh”?

Đây chính là phần thú vị. Một số nhà khoa học cho rằng tiêu chí “dọn sạch quỹ đạo” không phải cách duy nhất để định nghĩa một hành tinh. Nếu tập trung vào đặc điểm vật lý, Pluto rõ ràng là một thế giới rất phức tạp: nó có hình dạng gần cầu, núi băng, đồng bằng, sông băng và một bầu khí quyển mỏng. Nó còn có năm vệ tinh, trong đó Charon lớn đến mức hệ Pluto–Charon đôi khi được xem như một hệ đôi đặc biệt.

Ảnh: Wikimedia Commons

Chuyến bay của tàu New Horizons năm 2015 càng khiến Pluto trở nên “giống một thế giới” hơn những gì con người từng tưởng tượng. Những hình ảnh đầu tiên cho thấy một thiên thể nhỏ bé nhưng có địa hình địa chất đáng kinh ngạc, nổi bật là vùng hình trái tim khổng lồ trên bề mặt.

Vậy Pluto có nên được gọi là hành tinh?

Theo định nghĩa chính thức hiện nay, Pluto là hành tinh lùn. Nhưng về mặt khoa học, câu hỏi “hành tinh là gì?” vẫn thú vị hơn câu trả lời đơn giản ấy. Có lẽ điều Pluto làm được cho thiên văn học không phải là giữ hay mất danh hiệu “hành tinh”, mà là buộc con người nhận ra rằng vũ trụ không quan tâm đến những cái nhãn mà chúng ta đặt cho nó.