Trước khi các công nhân bắt đầu xây dựng một khu nhà thi đấu cricket mới tại công viên Lewisvale, phía Đông Edinburgh, Scotland vào năm 2010, các nhà khảo cổ học đã đến khảo sát khu vực này. Trong quá trình làm việc, họ đã phát hiện một bàn thờ độc đáo từ thời La Mã, từng được sử dụng để thờ cúng thần Mặt trời trong một nghi lễ bí ẩn, chỉ dành cho nam giới.
Bàn thờ có tên Altar to Sol được tìm thấy trong tình trạng bị vỡ thành 2 mảnh. Được làm bằng đá sa thạch màu vàng nhạt, hiện vật ban đầu cao khoảng 1,23m. Bốn bức tượng nữ bán thân tượng trưng cho 4 mùa được đặt trên đỉnh của bàn thờ. Ở giữa hiện vật là một khuôn mặt tượng trưng cho thần Mặt trời Sol và được chạm khắc trong một vòng tròn. Đôi mắt, miệng và 6 tia sáng trên vương miện của thần Sol đã được khoét rỗng để ánh sáng có thể được chiếu vào từ phía sau. Dấu vết của sơn đỏ được tìm thấy ở mặt trước của bàn thờ và hai bên có chạm khắc vòng nguyệt quế.
Dựa trên dòng chữ khắc, các chuyên gia nhận định Altar to Sol dường như được một người lính tên là Gaius Cassius Flavianus - người có thể là chỉ huy căn cứ quân sự La Mã ở Inveresk, Scotland - cho người làm ra. Vào năm 142 sau Công nguyên, pháo đài ở Inveresk được xây dựng dọc theo Bức tường Antonine - nơi các binh lính La Mã được cử đến để bảo vệ biên giới phía Bắc của đế chế.
Theo Bảo tàng Quốc gia Scotland, nơi gần đây đã mua lại Altar to Sol và bàn thờ khác tôn vinh thần Mithras, những hiện vật này từng có ý nghĩa quan trọng đối với những người tham gia các nghi lễ tôn giáo bí mật. Thần Mithras trong thần thoại được sinh ra từ một tảng đá và thường được miêu tả đang giết một con bò đực. Thần Sol đóng một vai trò quan trọng trong giáo phái Mithras và đôi khi được đồng nhất với thần Mithras.
Các đền thờ Mithras, được gọi là Mithraea, luôn nằm dưới lòng đất và chỉ đàn ông mới được phép tham gia các nghi lễ bí ẩn, vốn được cho là tôn vinh chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối cũng như chiến thắng của cái thiện trước cái ác.
“Trong bóng tối của ngôi đền, bạn sẽ thấy những tia sáng và đôi mắt của thần mặt trời đang nhìn chằm chằm vào mình”, Fraser Hunter - người phụ trách khảo cổ học thời Đồ sắt và La Mã tại Bảo tàng Quốc gia Scotland cho hay.
Các bàn thờ dành cho thần Sol và thần Mithras là độc nhất vô nhị ở Scotland và cho thấy niềm tin của những người lính đóng quân dọc theo Bức tường Antonine. Mithras và Sol đã mang lại cho những người lính “niềm tin rằng có cuộc sống sau cái chết”.
Hai bàn thờ chạm khắc quý hiếm trên sẽ được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Scotland bắt đầu từ ngày 14/11/2026.
