Trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ việc sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một trong những vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm là xử lý khối lượng lớn trụ sở, nhà đất công dôi dư sau sáp nhập. Nếu không được quản lý và khai thác hiệu quả, đây sẽ là những "khối tài sản ngủ quên", gây lãng phí nguồn lực quốc gia. Ngược lại, nếu được chuyển đổi công năng hợp lý, chúng có thể trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
KHI NHỮNG TRỤ SỞ HÀNH CHÍNH TRỞ THÀNH LỚP HỌC
Mới đây, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hoá đã thống nhất chủ trương điều chuyển, chuyển đổi công năng 11 trụ sở, công sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính. Đáng chú ý, có 5 cơ sở dự kiến được ưu tiên chuyển đổi phục vụ trực tiếp cho giáo dục.
Trụ sở phường Quảng Cư cũ sẽ trở thành phòng học cho Trường Mầm non Quảng Cư. Trụ sở phường Trung Sơn cũ được bàn giao cho Trường Tiểu học Trung Sơn 2. Trụ sở phường Trường Sơn cũ phục vụ Trường THCS Trường Sơn. Trụ sở phường Quảng Tiến cũ được chuyển cho Trường THCS Quảng Tiến. Khu Trung tâm Văn hóa phường Quảng Châu cũ cũng sẽ được sử dụng cho Trường Tiểu học Quảng Châu.
Nhìn dưới góc độ quản lý tài sản công, đây không đơn thuần là việc thay đổi công năng sử dụng của một số công trình. Quan trọng hơn, đó là cách tư duy mới trong sử dụng nguồn lực công: thay vì để tài sản bỏ trống, xuống cấp hoặc chờ xử lý kéo dài, địa phương chủ động đưa ngay vào phục vụ những nhu cầu cấp thiết của người dân.
Trong khi nhiều trường học vẫn đối mặt với áp lực thiếu phòng học, thiếu không gian chức năng, việc tận dụng các trụ sở hiện hữu giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư mới từ ngân sách. Mỗi công trình được "hồi sinh" là thêm một nguồn lực được khai thác hiệu quả, đồng thời giảm nguy cơ thất thoát, xuống cấp tài sản nhà nước.
Xa hơn, những lớp học được hình thành từ các trụ sở hành chính cũ còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Đó là sự chuyển dịch nguồn lực từ quản lý sang phục vụ trực tiếp người dân, từ những bức tường công sở thành không gian nuôi dưỡng tri thức cho thế hệ tương lai.
CHỐNG LÃNG PHÍ TÀI SẢN CÔNG
Câu chuyện của Sầm Sơn không phải là trường hợp cá biệt. Theo Bộ Tài chính, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính trên phạm vi toàn quốc, cả nước đã hoàn thành bước đầu việc xử lý đối với 26.447 cơ sở nhà, đất công.
Điều đáng ghi nhận là nhiều địa phương đã lựa chọn phương án chuyển đổi công năng thay vì bỏ không hoặc chờ thanh lý. Trong số các cơ sở đã được rà soát, có 3.015 cơ sở được bố trí làm trường học, cơ sở giáo dục; 648 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế; 2.385 cơ sở trở thành thiết chế văn hóa, thể thao; 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.
Những con số này phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý tài sản công. Nếu trước đây, việc xử lý nhà đất dôi dư thường gắn với các thủ tục chuyển nhượng, thanh lý hoặc cho thuê, thì nay nhiều địa phương đã ưu tiên phương án phục vụ lợi ích cộng đồng.
Lợi ích mang lại rất rõ ràng. Nhà nước không phải bỏ thêm ngân sách để xây mới trường học, trạm y tế hay nhà văn hóa. Người dân được tiếp cận nhanh hơn với các dịch vụ công. Đồng thời, tài sản công tiếp tục phát huy giá trị thay vì bị bỏ hoang.
Đây cũng chính là tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh khi đề cập yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí như một nguồn lực phát triển của đất nước.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, bức tranh xử lý tài sản công sau sắp xếp vẫn còn nhiều khoảng trống cần được nhìn nhận thẳng thắn.
Theo Bộ Tài chính, đến cuối tháng 5/2026 mới có 4.709 cơ sở nhà, đất hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác sử dụng. Trong khi đó vẫn còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác hiệu quả.
Đáng chú ý, hơn 5.300 cơ sở đã được giao cho các đơn vị quản lý nhưng vẫn chưa đưa vào sử dụng; gần 2.900 cơ sở đã có phương án xử lý nhưng triển khai chậm; hơn 3.200 cơ sở thậm chí chưa có phương án khai thác cụ thể. Những con số này cho thấy nguy cơ lãng phí vẫn hiện hữu.
Trên thực tế, càng để lâu, giá trị sử dụng của tài sản càng suy giảm. Nhiều công trình xuống cấp, phát sinh chi phí bảo trì, bảo vệ. Một số nơi xuất hiện tình trạng "có tài sản nhưng không biết dùng vào việc gì", trong khi nhu cầu về trường học, cơ sở y tế, không gian văn hóa ở nhiều địa phương vẫn còn rất lớn.
Vấn đề không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện, sự chủ động của chính quyền cơ sở và trách nhiệm của người đứng đầu.
CHỐNG LÃNG PHÍ PHẢI TRỞ THÀNH TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CÁN BỘ
Một điểm đáng chú ý là Bộ Tài chính đang đề xuất đưa kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà đất dôi dư trở thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương. Đây là hướng đi cần thiết.
Bởi chống lãng phí không thể chỉ dừng ở các khẩu hiệu hay các cuộc kiểm tra định kỳ. Khi hiệu quả sử dụng tài sản công được gắn trực tiếp với trách nhiệm người đứng đầu, động lực hành động sẽ mạnh mẽ hơn.
Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư còn hạn chế, mỗi trụ sở được tận dụng hiệu quả đồng nghĩa với việc giảm áp lực chi ngân sách. Mỗi cơ sở được chuyển đổi thành trường học, trạm y tế hay không gian văn hóa là thêm một công trình phục vụ người dân mà không phải xây mới từ đầu.
Khi một công trình cũ tiếp tục được sử dụng để phục vụ cộng đồng, giá trị của nó không chỉ nằm ở những mét vuông đất hay những bức tường bê tông, mà còn ở những cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống mà nó mang lại cho người dân.
