Năm 2026 đánh dấu tròn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, một chặng đường chứng kiến nhiều biến động lớn của khu vực và thế giới. Từ bối cảnh Chiến tranh Lạnh đến giai đoạn hội nhập sâu rộng của ASEAN ngày nay, quan hệ giữa hai nước đã không ngừng được củng cố thông qua các chuyến thăm cấp cao. Mỗi cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao đơn thuần mà còn phản ánh những bước chuyển quan trọng trong tư duy chiến lược, hợp tác kinh tế và niềm tin chính trị giữa hai quốc gia láng giềng ở Đông Nam Á.
Bước ngoặt trong quan hệ Việt Nam- Thái Lan
Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan được thiết lập ngày 6/8/1976, một năm sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam kết thúc. Đây là giai đoạn mà khu vực Đông Nam Á vẫn còn chịu ảnh hưởng sâu sắc của cạnh tranh ý thức hệ và các xung đột khu vực. Trong những năm đầu, quan hệ song phương Việt Nam - Thái Lan phát triển chậm do khác biệt về quan điểm chiến lược trong các vấn đề khu vực và thế giới. Tuy nhiên, ngay cả trong thời kỳ ấy, các kênh đối thoại ngoại giao vẫn được duy trì, tạo tiền đề cho sự hợp tác sau này.
Thủ tướng Anand Panyarachun tiếp đón và hội đàm với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt nhân chuyến thăm chính thức Thái Lan, ngày 28/10/1991, tại Thủ đô Bangkok. Ảnh: Minh Đạo/TTXVN
Bước ngoặt thực sự đến vào đầu thập niên 1990, khi tình hình khu vực thay đổi và Việt Nam thúc đẩy chính sách Đổi mới, mở cửa hội nhập quốc tế. Một trong những dấu mốc quan trọng là chuyến thăm chính thức Thái Lan của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt từ ngày 24-28/10/1991. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh hai nước cùng nhận thấy nhu cầu hợp tác để thúc đẩy phát triển kinh tế và ổn định khu vực. Từ đây, không khí đối đầu dần được thay thế bằng tinh thần đối thoại và hợp tác.
Năm 1995, Việt Nam chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Sự kiện này có ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ Việt Nam – Thái Lan bởi Bangkok là một trong những trung tâm thúc đẩy mở rộng ASEAN. Các chuyến thăm giữa lãnh đạo hai nước trong giai đoạn này mang đậm tính chất xây dựng lòng tin và thúc đẩy liên kết khu vực. Thái Lan cũng trở thành một trong những đối tác kinh tế và thương mại lớn của Việt Nam tại Đông Nam Á.
Thủ tướng Phan Văn Khải và Thủ tướng Thái Lan Thaksin Shinawatra chứng kiến Lễ ký Thỏa thuận về hợp tác kỹ thuật giữa hai nước, ngày 20/2/2004, tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ Cuộc họp nội các lần thứ nhất Việt Nam - Thái Lan. Ảnh: Thế Thuần/TTXVN
Bước sang thế kỷ 21, tần suất các chuyến thăm cấp cao giữa hai nước ngày càng dày đặc hơn, phản ánh sự phát triển ổn định của quan hệ song phương. Các chuyến thăm này đã thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác kinh tế, thương mại và kết nối tiểu vùng Mekong. Trong khi đó, các chuyến thăm của Hoàng gia Thái Lan tới Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các tầng lớp quần chúng nhân dân Việt Nam, góp phần tạo dựng thiện cảm sâu rộng giữa nhân dân hai nước, đồng thời thể hiện chiều sâu của giao lưu văn hóa và ngoại giao nhân dân.
Hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược
Một cột mốc quan trọng khác là năm 2013, khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược trong chuyến thăm Thái Lan của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Đây là lần đầu tiên Thái Lan thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với một quốc gia thành viên ASEAN khác. Sự kiện này cho thấy Bangkok đánh giá cao vai trò ngày càng tăng của Việt Nam trong khu vực, đồng thời phản ánh sự gắn kết chiến lược giữa hai nền kinh tế năng động của Đông Nam Á.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng hội đàm với Thủ tướng Yingluck Shinawatra, trong chuyến thăm chính thức Thái Lan từ ngày 25-27/6/2013. Tại chuyến thăm này, Việt Nam và Thái Lan đã chính thức nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác chiến lược. Ảnh: Trí Dũng/TTXVN
Sau khi Việt Nam và Thái Lan, nâng cấp quan hệ, các chuyến thăm cấp cao liên tục được duy trì. Năm 2015, Thủ tướng Prayut Chan-o-cha thăm Việt Nam, thúc đẩy các cơ chế hợp tác về thương mại, lao động và chống tội phạm xuyên quốc gia. Năm 2017, Nhà vua Maha Vajiralongkorn gửi thông điệp tăng cường quan hệ hữu nghị trong bối cảnh hai nước đẩy mạnh liên kết kinh tế khu vực.
Trong những năm gần đây, quan hệ Việt Nam – Thái Lan tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua ngoại giao cấp cao. Năm 2022, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thăm chính thức Thái Lan và tham dự Hội nghị APEC tại Bangkok. Chuyến đi không chỉ thúc đẩy hợp tác song phương mà còn cho thấy hai nước có nhiều lợi ích chiến lược tương đồng trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh sau đại dịch COVID-19. Thái Lan hiện là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN, với nhiều tập đoàn lớn của Thái Lan đầu tư sâu rộng vào thị trường Việt Nam trong các lĩnh vực bán lẻ, năng lượng, thực phẩm và vật liệu xây dựng. Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng quan tâm đến thị trường Thái Lan như một cửa ngõ quan trọng của khu vực.
Không chỉ dừng ở kinh tế, các chuyến thăm cấp cao còn góp phần thúc đẩy hợp tác quốc phòng, an ninh biển và quản lý nguồn nước Mekong. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gia tăng tại Đông Nam Á, Việt Nam và Thái Lan đều có nhu cầu duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, tăng cường đoàn kết nội khối và bảo đảm ổn định khu vực. Những tuyên bố chung sau mỗi chuyến thăm thường nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình, tự do hàng hải và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Nhìn lại 50 năm quan hệ Việt Nam – Thái Lan, có thể thấy các chuyến thăm cấp cao đóng vai trò như những cột mốc ngoại giao đánh dấu từng bước trưởng thành của quan hệ song phương. Từ chỗ còn dè dặt sau chiến tranh, hai nước đã trở thành đối tác chiến lược với mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao. Trong bối cảnh ASEAN đứng trước nhiều thách thức mới, mối quan hệ Việt Nam – Thái Lan được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ổn định và phát triển của khu vực Đông Nam Á trong nhiều thập niên tới.
