Chính phủ Nhật Bản ngày vừa công bố gói ứng phó khẩn cấp về an ninh mạng trị giá 10 tỷ yen, trong bối cảnh hàng loạt doanh nghiệp và cơ quan nhà nước đối mặt với các vụ xâm nhập, rò rỉ dữ liệu và gián đoạn hoạt động.

Theo thông tin từ chính phủ Nhật, gói hỗ trợ tập trung vào việc tăng cường phối hợp giữa khu vực công và tư, rút ngắn thời gian hỗ trợ nạn nhân và nâng cao năng lực khôi phục sau tấn công.

Chính phủ Nhật Bản cho rằng nguy cơ ngày càng phức tạp khi các nhóm tin tặc có thể tận dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để tăng tốc độ tìm kiếm lỗ hổng và triển khai chiến dịch tấn công.

Một nội dung đáng chú ý là Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản dự kiến thành lập đội chuyên gia đặc biệt vào cuối tháng 11. Nhóm này được mô tả như một lực lượng tinh nhuệ, sử dụng AI để hỗ trợ phát hiện điểm yếu trong hệ thống mạng, phối hợp với doanh nghiệp công nghệ và các nhà phát triển AI tại những quốc gia đối tác.

Bên cạnh đó, Nhật Bản sẽ hình thành các đội hỗ trợ ứng cứu sự cố mạng, gồm chuyên gia từ khu vực nhà nước và doanh nghiệp. Lực lượng này có nhiệm vụ giúp tổ chức bị tấn công xử lý ban đầu, hạn chế thiệt hại và khôi phục hệ thống. Một nhóm khác sẽ tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp có năng lực bảo mật còn yếu, đặc biệt là những đơn vị thiếu nhân lực chuyên trách.

AI trở thành công cụ phòng thủ mới

Việc sử dụng AI trong an ninh mạng không chỉ dừng ở phát hiện mã độc. Các mô hình học máy có thể phân tích lượng lớn nhật ký hệ thống, nhận diện hành vi bất thường, phân loại cảnh báo và hỗ trợ chuyên gia tìm lỗ hổng trong phần mềm.

Trong môi trường doanh nghiệp, tốc độ phản ứng là yếu tố quyết định mức độ thiệt hại. Nếu một hệ thống bị xâm nhập nhưng không được phát hiện trong nhiều ngày, kẻ tấn công có thể tiếp tục di chuyển giữa các máy chủ, đánh cắp dữ liệu hoặc mã hóa hệ thống để đòi tiền chuộc. AI có thể giúp rút ngắn thời gian phát hiện, nhưng không thay thế được quy trình quản trị, kiểm tra và ứng cứu của con người.

Động thái của Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh nước này triển khai khuôn khổ phòng thủ mạng chủ động, cho phép cơ quan chức năng có thêm công cụ phát hiện và xử lý hạ tầng được sử dụng cho các cuộc tấn công nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu và hệ thống mạng cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về giám sát, thẩm quyền và bảo vệ quyền riêng tư.

Bài toán không chỉ là công nghệ

Một gói ngân sách 10 tỷ yen có thể giúp Nhật Bản xây dựng lực lượng phản ứng nhanh, nhưng hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào chất lượng nhân lực, khả năng chia sẻ thông tin và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.

Các cuộc tấn công mạng thường khai thác cả những điểm yếu cơ bản như mật khẩu yếu, phần mềm không được cập nhật, cấu hình sai và thiếu sao lưu. Vì vậy, đầu tư vào AI chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm những biện pháp an ninh nền tảng.

Thách thức lớn hơn là bảo đảm các đội ứng cứu có thể hỗ trợ nhanh hàng nghìn doanh nghiệp, trong khi mỗi hệ thống có kiến trúc, dữ liệu và mức độ bảo mật khác nhau. Nhật Bản đang đặt cược vào mô hình hợp tác công – tư, trong đó AI giúp tăng tốc phân tích còn chuyên gia chịu trách nhiệm đánh giá và xử lý sự cố.