Trong cuộc sống bận rộn ngày nay, thực phẩm chế biến sẵn trở thành “cứu cánh” cho nhiều gia đình. Tuy nhiên, khi được tiêu thụ quá mức, loại thực phẩm này có thể gây hại cho sức khỏe.

Thực phẩm chế biến sẵn là những sản phẩm đã được xử lý qua các công đoạn công nghiệp như: Chế biến, đóng gói, ứng dụng công nghệ bảo quản… Mục đích là để giữ sản phẩm được lâu dài, có thể sử dụng luôn mà không cần quá chế biến.

Loại thực phẩm này mang tính tiện lợi cao giúp tiết kiệm đáng kể thời gian nấu nướng. Những thực phẩm chế biến sẵn được dùng phổ biến nhất thường là: Đồ ăn nhanh, thực phẩm đông lạnh, thực phẩm đóng hộp, các món ăn chế biến sẵn (xúc xích, pizza, bánh kẹo,…).

Trong cuộc sống hiện đại, sự bận rộn khiến thực phẩm chế biến sẵn trở thành lựa chọn thường xuyên. Theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 60% bữa ăn của người dân ở các nước phát triển hiện nay là thực phẩm chế biến sẵn.

Những thực phẩm chế biến sẵn như khoai tây chiên, đồ uống có đường, thịt xông khói, thịt nguội và xúc xích... cung cấp ít chất dinh dưỡng, thiếu chất xơ, khoáng chất và vitamin thiết yếu. Phần lớn thực phẩm chế biến sẵn chứa các chất phụ gia, chất bảo quản và hương liệu nhân tạo.

Trong thực phẩm siêu chế biến từ bánh kẹo cho đến những loại súp đóng hộp có chứa nhiều hương vị nhân tạo, chất phụ gia nhưng rất khó để nhận ra và không thể đọc được trong danh sách các thành phần gây hại sinh ra qua quá trình chế biến có trong thực phẩm đó. Nếu tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn và sử dụng chúng trong thời gian dài, sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, không phải mọi thực phẩm chế biến đều độc hại. Thực phẩm chế biến ở mức độ nhẹ như sữa tiệt trùng, bánh mì nguyên cám, rau đông lạnh… vẫn có thể lành mạnh. Nguy cơ thực sự đến từ thực phẩm siêu chế biến.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến với nguy cơ mắc một số bệnh ung thư (đặc biệt là ung thư đại trực tràng) và ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ, làm suy giảm nhận thức cũng như tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và rối loạn giấc ngủ.

Nguy cơ ung thư dạ dày

Một trong những mối nguy lớn nhất của nitrit là khả năng chuyển hóa thành nitrosamine - chất gây ung thư mạnh - trong môi trường axit của dạ dày. Nhiều người cho rằng thỉnh thoảng ăn xúc xích hay thịt nguội sẽ không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, nhưng thực tế, khi vào dạ dày, nitrit có thể kết hợp với các sản phẩm phân giải protein để tạo thành nitrosamine. Quá trình này không có ngưỡng an toàn tuyệt đối nghĩa là không thể xác định chính xác lượng tiêu thụ nào hoàn toàn không gây rủi ro.

Nên hạn chế thực phẩm siêu chế biến và ưu tiên tiêu thụ thực phẩm tươi để bảo vệ sức khỏe. Ảnh SKĐS

Ung thư thực quản

Niêm mạc thực quản vốn rất mỏng và dễ tổn thương. Theo chuyên gia, ở giai đoạn đầu, nhiều bệnh nhân ung thư thực quản thường chỉ có cảm giác nghẹn hoặc vướng ở cổ họng. Các triệu chứng này dễ bị nhầm với trào ngược dạ dày - thực quản nên thường bị bỏ qua. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu tổn thương niêm mạc thực quản do việc hấp thụ nitrit kéo dài - biểu hiện tiền ung thư cần đặc biệt lưu ý.

Ung thư đại trực tràng

Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều chất béo, nhiều đạm và thường xuyên sử dụng thực phẩm muối chua cũng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Theo bác sĩ Hoàng, những người duy trì thói quen này trong thời gian dài sẽ có nguy cơ cao hơn so với những người ăn nhiều rau quả, hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến. Việc bổ sung rau xanh và trái cây không chỉ giúp cân bằng dinh dưỡng mà còn góp phần làm giảm tác động bất lợi từ các chất có hại.

Nitrit cũng có thể gây tổn thương gan

Nhiều người cho rằng ung thư gan chủ yếu liên quan đến viêm gan B hoặc C nhưng trên thực tế, nitrit cũng có thể gây hại cho gan. Chất này làm tăng gánh nặng chuyển hóa, dễ dẫn đến tổn thương gan mạn tính. Dù mức độ ảnh hưởng không trực tiếp và rõ rệt như viêm gan do virus, nguy cơ vẫn tồn tại, đặc biệt ở những người đã có sẵn các vấn đề về gan như gan nhiễm mỡ hoặc viêm gan.

Rối loạn tinh thần và sa sút trí tuệ

Nghiên cứu đăng trên JAMA Neurology cảnh báo, ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm nặng (tăng 44%) và ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng nhận thức. Một nghiên cứu khác từ Harvard theo dõi 30 năm cho thấy: chế độ ăn nhiều UPFs có liên hệ với nguy cơ cao mắc bệnh Alzheimer và Parkinson.

Thức ăn sẵn đang được ưa chuộng hiện nay tuy tiện lợi nhưng nếu lạm dụng sẽ gây những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Ảnh minh họa/Nguồn soyte.hatinh.gov.vn

Trong cuộc sống bận rộn chúng ta không thể nói “không” với thực phẩm chế biến sẵn hoàn toàn. Vì vậy, mỗi bà nội trợ cần lựa chọn thực phẩm chế biến sẵn một cách thông minh để giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của chúng.

Chuyên gia khuyến cáo, người tiêu dùng cũng cần lựa chọn thực phẩm giảm đường, giảm muối bằng cách đọc kỹ nhãn mác, thành phần của sản phẩm để từ đó quyết định sẽ "nạp" lượng vi chất đường, muối... bao nhiêu trong ngày. Đồng thời, tăng cường kết hợp cùng các loại thực phẩm có chất xơ, các thực phẩm thô, ít chế biến vào thực đơn.

Để bảo vệ sức khỏe, nên hạn chế thực phẩm siêu chế biến và ưu tiên tiêu thụ thực phẩm tươi sống, kết hợp với vận động và lối sống lành mạnh...